Voor leerlingen zijn sociale media, groepsapps en online contact steeds belangrijker. Ze komen situaties tegen waarin ze moeten kiezen wat ze doen, bijvoorbeeld als iemand wordt buitengesloten, een vervelende foto wordt gedeeld of er gemene berichten worden gestuurd. Rollenspel helpt leerlingen om hierover na te denken én ermee te oefenen. Het zorgt ervoor dat niet alleen over een situatie gepraat wordt, maar dat deze ook daadwerkelijk ervaren wordt.
Soms weten leerlingen niet goed wat ze moeten doen als er online iets vervelends gebeurt. In een rollenspel kunnen ze veilig oefenen met verschillende reacties. Ze ontdekken dat er meerdere manieren zijn om een situatie aan te pakken en welke keuzes het meest helpend zijn.
Door situaties na te spelen zien leerlingen dat een bericht, foto of reactie grote gevolgen kan hebben. Ze leren dat ook liken, delen of lachen om een bericht invloed heeft op anderen.
Door het uitvoeren van korte scenes gaan leerlingen zich verplaatsen in de gevoelens en gedachten van een ander. Hierdoor begrijpen ze beter hoe hun gedrag invloed heeft op anderen.
Het rollenspel kan een veilige manier zijn waarin leerlingen verschillende reacties kunnen uitproberen zonder echte gevolgen. Ze kunnen fouten maken en daarvan leren.
Vertel leerlingen dat in een theatervoorstelling eindeloos geoefend wordt. In de klas is daar geen tijd voor. Dus wanneer het resultaat minder geslaagd is dan leerlingen vooraf hoopten, ligt het vooral daaraan.
Voor wie liever niet met rollenspel werkt kan de situaties ook als casussen gebruiken
Voor wie
- Bovenbouw PO (basisschool)
- VO (voortgezet onderwijs)
- Mbo
Doel
- Bevorderen positief groepsgevoel
- Bewust maken van de eigen manier van handelen
- Ervaren hoe eigen reactie invloed heeft op het gedrag van de ander
- Zichzelf durven te laten zien
- Samenwerkingsvaardigheden bevorderen
- Bewust worden van eigen reserves wanneer het gaat om een ander aan te spreken op gedrag
- Bewust worden van de invloed die je kunt uitoefenen
- Beseffen dat je op verschillende manieren kunt handelen
- Bewust worden van de eigen rol in een groep
Werkwijze
- Bespreek klassikaal bovenstaande informatie eventueel met behulp van de PowerPointpresentatie KLIK HIER
- Print de casussen en knip de kaartjes uit en kies de casussen waarmee je wilt werken.
- Verdeel de klas in groepjes van twee of drie leerlingen. Er zijn 8 casussen voor drie en 4 casussen voor twee leerlingen. KLIK HIER
- Ieder groepje krijgt een casus die ze moeten uitspelen.
- Vertel leerlingen dat in een theatervoorstelling eindeloos geoefend wordt. Dus als het resultaat minder geslaagd is dan leerlingen vooraf hoopten, ligt het vooral daaraan.
- Geef leerlingen niet te lang de tijd om te bedenken en te repeteren: een minuut of tien is voldoende. Dit maakt de presentatie achteraf ‘veiliger’.
- Instructie groepjes:
- Lees de casus goed door.
- Bedenk een manier waarop je kunt laten zien hoe dit gebeurt: maak er een scene van.
- Verdeel de rollen.
- Zorg ervoor dat jullie scene duidelijk begin, midden en een einde heeft.
- Aan elkaar presenteren en nabespreken.
Vragen voor nabespreking:
- Wat heeft deze scene ons willen zeggen?
- Was wat er gebeurde herkenbaar?
- Wat heeft het groepje leerlingen goed gedaan?
- Zijn er naar aanleiding van deze casus afspraken die we met elkaar kunnen maken?
Variatie
Instructie groepjes:
- Lees de casus goed door en beantwoordt de volgende vragen op het werkblad:
- Is de situatie herkenbaar?
- Wat zouden jullie doen in zo’n soort situatie?
- Wat kunnen daarvan de gevolgen zijn?
- Wat zijn andere manieren om hiermee om te gaan?
- Welke manier is volgens jullie het beste?
- Welke manier maakt de problemen groter?
- Bespreek de opbrengsten van ieder groepje klassikaal.
Bronnen en literatuur
- Balans. (2026). Omgaan met een eetstoornis in het onderwijs. Opgehaald van balansdigitaal.nl: https://balansdigitaal.nl/ondersteuning-bij/eetstoornissen/omgaan-met-een-eetstoornis-in-het-onderwijs-2
- Expertisecentrum Digitalisering en Welzijn. (2026, juni 9). Sociale media, zelfbeeld en identiteit. Opgehaald van www.trimbos.nl: https://www.trimbos.nl/kennis/digitale-media-gokken/expertisecentrum-digitalisering-en-welzijn/sociale-media-en-welzijn/sociale-media-identiteit/
- Jolles, J. (2016). Het tienerbrein. Over de adolescent tussen biologie en omgeving. Amsterdam: University Press.
- NJI. (2026, juni 8). Sociale media en identiteitsontwikkeling. Opgehaald van www.nji.nl/: https://www.nji.nl/kennis/mediaopvoeding/sociale-media-en-identiteitsontwikkeling
- Proud2bme. (2026). Voor iedereen met een eetstoornis. Opgehaald van proud2bme: https://www.proud2bme.nl/
Werkvormen om aan de sociale veiligheid in groepen werken:
Het blijft belangrijk om te investeren in groepsbindende activiteiten: kennismakingsspellen, werkvormen die een positieve sfeer in de groep bestendigen. Een mooie manier daarvoor is werken met ‘complimentenmemory’. De kaarten met positieve eigenschappen en vaardigheden kunnen gekoppeld worden aan de verschillende groepsrollen.
Leerlingen/studenten kunnen dan eerst een aantal kaartjes uit het spel kiezen waarvan ze denken dat het bij hen past en daarna kijken in hoeverre dat strookt met de groepsrol die ze zichzelf hebben toebedeeld. Ook hierover kun je als mentor later in gesprek.
KlassenKlets
Door het hele jaar heen is het van belang om de dynamiek in een groep positief te beïnvloeden. Om de sfeer positief te beïnvloeden, om de onderlinge band te versterken en een gevoel van saamhorigheid te creëren zijn kennismakingsactiviteiten nuttig en nodig. KlassenKlets bestaat uit kaartjes met vragen die je op verschillende manieren in de klas kunt gebruiken. Het is ook in te zetten als een bordspel. Hoe dat werkt en meer info zie:
Werken aan pestpreventie?
Met het stellingen-pakket ‘GroepsGedoe’ leren leerlingen/studenten elkaar beter kennen en leren ze vooral hoe ze zelf invoed kunnen hebben op de dynamiek in de groep.
Sociale veiligheid op school? Volg met je team een workshop
