Verslavende sociale media

Sociale media zijn ontworpen om gebruikers zo lang mogelijk actief te houden. Instagram, TikTok en Snapchat zijn erg populair onder jongeren. Meldingen, likes, reacties en nieuwe berichten zorgen voor voortdurende prikkels. Elke keer dat een jongere een positieve reactie ontvangt, komt er dopamine vrij in de hersenen. Deze neurotransmitter speelt een belangrijke rol bij gevoelens van beloning en plezier. Hierdoor kunnen jongeren steeds vaker naar hun telefoon grijpen. Scrollen is verslavend.

Overmatig gebruik van sociale media kan leiden tot concentratieproblemen, slechtere slaap en gevoelens van stress of onzekerheid. Jongeren vergelijken zichzelf vaak met anderen, wat een negatief effect kan hebben op hun zelfbeeld. Toch hebben sociale media ook voordelen. Ze maken het makkelijker om contact te houden met vrienden, informatie te vinden en creatief bezig te zijn. Deze werkvorm helpt om jongeren bewust te maken van hun online gedrag.

Voor wie

Bovenbouw PO (basisschool)
VO (voortgezet onderwijs)
Mbo

Doel

Het gesprek aangaan op ontspannen laagdrempelige manier
Bespreekbaar maken van de verslavende werking van sociale media
Kritisch nadenken over eigen mediagebruik
Verschillen (h)erkennen in elkaars visie
Leren van elkaars inzichten
Positieve groepsvorming

Werkwijze

Bespreek het thema eventueel met behulp van de PowerPointpresentatie KLIK HIER
Bekijk de verschillende hexagonen op het docenten-werkblad ‘Hexagoon Centrale Stellingen’ en print ze uit. KLIK HIER
Kies de zeshoeken die je in de klas wil gaan gebruiken en knip de hexagonen uit. Het aantal zeshoeken dat je kiest bepaalt het aantal groepjes dat je gaat maken.
Verdeel de klas in groepjes.
Print voor alle leerlingen het werkblad Hexagoon uit KLIK HIER
Geef ieder groepje een hexagoon met een tekst waarover ze moeten nadenken en een leeg vel papier
Laat leerlingen de zeshoekjes uitknippen. De centrale hexagoon wordt in het midden op het lege vel papier geplakt
Leerlingen gaan nu zelf op de lege zeshoekjes een tekst schrijven die bij de uitgedeelde stelling past. Als iedereen klaar is worden de zeshoekjes om de hexagon met de tekst gelegd.
Nu gaat iedereen opnieuw nadenken en op een leeg zeshoekje opschrijven wat bij de hexagon past maar ook bij de zeshoekjes die anderen uit het groepje hebben ingevuld.
Ze herhalen dit tot alle zeshoekjes gebruikt zijn.
Laat ieder groepje op het lege vel de zeshoeken zo plakken dat alle teksten mooi bij elkaar passen. Laat ze hun namen erboven schrijven.
Hang de werkstukken op in de klas, laat iedereen dit bekijken en voer vervolgens een klassengesprek. Vragen die je hierbij zou kunnen stellen zijn:
- Welk hexagoon spreekt je het meeste aan en waarom?
- Wat vinden we blijkbaar als groep belangrijk?
- Welke conclusies kunnen we hieruit trekken?
- Welke acties/ afspraken kunnen we hier aan koppelen?
- Wie of wat kan daarbij helpen?

De stellingen:

Jongeren kunnen niet meer zonder hun telefoon
De telefoon bepaalt te veel van ons leven
Jongeren controleren hun telefoon te vaak
Sociale media zijn gemaakt om verslavend te zijn
Scrollen is verslavend
Sociale media leiden te veel af van huiswerk
Sociale media maken jongeren minder actief
Een dag per week zonder sociale media is een goed idee
Wie langer dan een uur per dag scrolt, is eigenlijk gewoon verslaafd
Als je ’s nachts moe bent door je telefoon, is dat je eigen schuld
Ouders die klagen over schermtijd, zitten er zelf ook te veel op
Als je telefoon leeg is, voel je je direct gefrustreerd
Wie zijn telefoon verliest, verliest zijn hele leven
Wie offline gaat, krijgt direct last van stress
We zijn allemaal verslaafd, maar niemand zegt het
Zonder sociale media zouden jongeren gelukkiger zijn
Sociale media zijn belangrijker geworden dan hobby’s
Sociale media houden je ’s avonds te lang wakker

Binnenkort verkrijgbaar: ScrollControl

ScrollControl is een kaarten set met 100 stellingen over sociale media. Het helpt jongeren kritisch na te denken. De stellingen gaan over uiterlijk, over de verslavende werking, over de invloed van influencers, over de effecten op school, in de klas en in de vrije tijd. De gebruikte werkvormen zijn laagdrempelig en ze zijn allemaal verschillend zodat een docent kan kiezen welke werkvorm het beste past bij de groep en de stijl van lesgeven. Het is belangrijk dat ook de docent zich comfortabel voelt. Wil je meer info of weten wanneer het uitkomt ga dan naar: https://www.kieresoe.nl/contact/

Bronnen en literatuur

Balans. (2026). Omgaan met een eetstoornis in het onderwijs. Opgehaald van balansdigitaal.nl: https://balansdigitaal.nl/ondersteuning-bij/eetstoornissen/omgaan-met-een-eetstoornis-in-het-onderwijs-2
Expertisecentrum Digitalisering en Welzijn. (2026, juni 9). Sociale media, zelfbeeld en identiteit. Opgehaald van www.trimbos.nl: https://www.trimbos.nl/kennis/digitale-media-gokken/expertisecentrum-digitalisering-en-welzijn/sociale-media-en-welzijn/sociale-media-identiteit/
Jolles, J. (2016). Het tienerbrein. Over de adolescent tussen biologie en omgeving. Amsterdam: University Press.
NJI. (2026, juni 8). Sociale media en identiteitsontwikkeling. Opgehaald van www.nji.nl/: https://www.nji.nl/kennis/mediaopvoeding/sociale-media-en-identiteitsontwikkeling
Proud2bme. (2026). Voor iedereen met een eetstoornis. Opgehaald van proud2bme: https://www.proud2bme.nl/

Werkvormen om aan de sociale veiligheid in groepen werken:

Het blijft belangrijk om te investeren in groepsbindende activiteiten: kennismakingsspellen, werkvormen die een positieve sfeer in de groep bestendigen. Een mooie manier daarvoor is werken met ‘complimentenmemory’. De kaarten met positieve eigenschappen en vaardigheden kunnen gekoppeld worden aan de verschillende groepsrollen.
Leerlingen/studenten kunnen dan eerst een aantal kaartjes uit het spel kiezen waarvan ze denken dat het bij hen past en daarna kijken in hoeverre dat strookt met de groepsrol die ze zichzelf hebben toebedeeld. Ook hierover kun je als mentor later in gesprek.

Complimentenmemory

KlassenKlets

Door het hele jaar heen is het van belang om de dynamiek in een groep positief te beïnvloeden. Om de sfeer positief te beïnvloeden, om de onderlinge band te versterken en een gevoel van saamhorigheid te creëren zijn kennismakingsactiviteiten nuttig en nodig. KlassenKlets bestaat uit kaartjes met vragen die je op verschillende manieren in de klas kunt gebruiken. Het is ook in te zetten als een bordspel. Hoe dat werkt en meer info zie:

KlassenKlets

Werken aan pestpreventie?

Met het stellingen-pakket ‘GroepsGedoe’ leren leerlingen/studenten elkaar beter kennen en leren ze vooral hoe ze zelf invoed kunnen hebben op de dynamiek in de groep.

GroepsGedoe 2.0

Sociale veiligheid op school? Volg met je team een workshop

Workshop sociale veiligheid

april 17, 2026september 23, 2026

Pesten en sociale veiligheid

‘Iemand maakt een grap over het haar van Bram. Iedereen lacht. Bram ook al vindt hij het niet leuk.’
‘Meltem is een echte snitcher. Ze vertelt alles door aan docenten. Je kunt haar niet vertrouwen. Niemand gaat meer met haar om en in de pauzes wordt ze genegeerd.’
‘Jonathan en Burat zijn woedend op Gijs. In de pauze was het bijna een vechtpartij geworden en na school blijkt de fiets van Gijs een lekke band te hebben.’

Wat is een ruzietje dat opgelost kan worden en wat is pestgedrag. Pesten bespreken aan de hand van concrete situaties kan verhelderend zijn. Wat zorgt voor sociale veiligheid in de groep? Wat ís pestgedrag precies. Leerlingen informeren en aan het denken zetten. Aan de hand daarvan afspraken maken die de sociale veiligheid in de groep waarborgen.

Hier vind je een compleet uitgewerkte les met PowerPointPresentatie en werkbladen (zowel voor het PO, het VO en het mbo).

Hoe je pesten in een groep moet oplossen kun je het beste in een team, met collega’s die je klas ook goed kennen, bespreken. Een groep waarin gepest wordt is voor leerlingen onveilig maar ook voor jou als docent. Je kunt dan alle steun en feedback van je collega’s gebruiken.

Een van de pestpreventieve maatregelen die je kunt nemen is deze les uitvoeren met je klas. Of een gedeelte ervan want deze werkvorm en het werkblad bevatten meerdere onderdelen. Je zou er ook voor kunnen kiezen om hier twee lessen van te maken.

Doel

Informatie overbrengen
Stilstaan bij de begrippen ‘sociale veiligheid’ en ‘pesten’
Herkennen van situaties die op pesten duiden
Laagdrempelig bespreken van de veiligheid in de groep
Bewustwording (groeps)gedrag.
Verschillen (h)erkennen in elkaars visie
Leren van elkaars inzichten
Aanscherpen afspraken in de klas
Bevorderen positief groepsgevoel

Voor wie

Bovenbouw PO
VO
MBO

Werkwijze

Open de PowerPointpresentatie voor de bovenbouw basisschool en het VO: KLIK HIER
Open de PowerPointpresentatie voor het mbo: KLIK HIER
Print voor alle leerlingen het werkblad ‘sociale veiligheid en pesten’ uit KLIK HIER. Voor leerlingen in het mbo is dit werkblad geschikt KLIK HIER
Bespreek de begrippen ‘Sociale veiligheid’ en ‘Pesten’
Laat leerlingen woorden invullen in het woord-web op het werkblad.
Bespreek klassikaal aan de hand van de woorden die werden ingevuld:
- Hebben meerdere leerlingen dezelfde woorden gebruikt?
- Welke woorden vallen het meest op?
- Wie wil er naar aanleiding hiervan iets delen met de klas?
Laat leerlingen de tabel met situaties invullen.
Verdeel de klas in groepjes die vervolgens de antwoorden gaan bespreken.
Óf gebruik de PowerPoint en bespreek de situaties klassikaal.
Laat leerlingen vervolgens de post-its op het werkblad invullen.
Klassikaal nabespreken:
- Laat een aantal leerlingen vertellen wat ze hebben opgeschreven op het gele blaadje.
- Laat een aantal leerlingen vertellen wat ze hebben opgeschreven op het blauwe blaadje.
- Bespreek of de eerder dit jaar gemaakte afspraken misschien naar aanleiding hiervan moeten worden aangepast.

Verder lezen en Bronnen

Durlak, J. A., et al. (2011). The impact of enhancing students’ social and emotional learning: A meta-analysis. Child Development.
Meter, D. J., & Card, N. A. (2015). Effects of bystander intervention on bullying and victimization. Journal of Youth and Adolescence.
Rotenberg, K. J. (2010). Interpersonal trust during childhood and adolescence. Cambridge University Press.
Steinberg, L., & Monahan, K. C. (2007). Age differences in resistance to peer influence. Developmental Psychology.
Inspectie van het Onderwijs. (2024). De Staat van het Onderwijs 2024. https://www.onderwijsinspectie.nl
Nederlands Jeugdinstituut. (2022). Groepsdruk en jongeren. https://www.nji.nl
Stichting School & Veiligheid. (2023). Monitor sociale veiligheid in en rond scholen. https://www.schoolenveiligheid.nl

Binnenkort verkrijgbaar: ScrollControl

KlassenKlets:

KlassenKlets bestaat uit kaartjes met vragen die je op verschillende manieren in de klas kunt gebruiken. Het is ook in te zetten als een bordspel. Hoe dat werkt en meer info zie:

KlassenKlets

Werken aan pestpreventie?

Met het stellingen-pakket ‘GroepsGedoe’ leren leerlingen/studenten elkaar beter kennen en leren ze vooral hoe ze zelf invoed kunnen hebben op de dynamiek in de groep.

GroepsGedoe 2.0

Werkvormen om aan de sociale veiligheid in groepen werken:

Het blijft belangrijk om te investeren in groepsbindende activiteiten: kennismakingsspellen, werkvormen die een positieve sfeer in de groep bestendigen. Een mooie manier daarvoor is werken met ‘complimentenmemory’. De kaarten met positieve eigenschappen en vaardigheden kunnen gekoppeld worden aan de verschillende groepsrollen.
Leerlingen/studenten kunnen dan eerst een aantal kaartjes uit het spel kiezen waarvan ze denken dat het bij hen past en daarna kijken in hoeverre dat strookt met de groepsrol die ze zichzelf hebben toebedeeld. Ook hierover kun je als mentor later in gesprek.

Complimentenmemory

Sociale veiligheid op school? Volg met je team een workshop

Workshop sociale veiligheid

januari 3, 2026mei 11, 2026

Happertje Nieuwjaar

Na de kerstvakantie kan het soms ‘rommelen’ in de groep. Het lijkt alsof leerlingen/studenten alle regels en afspraken vergeten zijn. De strijd op de apenrots wordt opnieuw uitgevochten. Niet voor niets worden deze weken de ‘Zilveren Weken’ genoemd.

Veel kennismakingsspelletjes doen helpt om ervoor te zorgen dat leerlingen/studenten zich opnieuw prettig voelen in de groep. In een klein groepje een ‘happertje’ maken is een leuke activiteit waarbij ze elkaar helpen bij het vouwen en daarna met het happertje met elkaar in gesprek gaan. Over wat ze willen, hopen en verwachten in het nieuwe jaar bij voorbeeld.
Mijn ervaring is dat leerlingen/studenten in de pauze vaak doorgaan met het anderen bevragen met behulp van het Happertje.

De vragen/zinnen die aangevuld moeten worden, die op het Happertje staan, zijn:

Komende tijd ga ik vooral meer…
Komende tijd ga ik vooral minder…
De leukste schooldag tot nu toe was…
Voor het eind van het jaar hoop ik dat…
Ik kijk vooral uit naar…
Ik ben tevreden over mezelf wanneer…
Mijn favoriete moment in de klas is…
De rest van het jaar let ik vooral op…

Doel

Creëren van een veilige gezellige sfeer
Bevorderen positief groepsgevoel
(opnieuw) kennismaken
Delen van verwachtingen
Delen van persoonlijke zaken
Op een positieve vooruitkijken naar de rest van het schooljaar

Voor wie

Bovenbouw PO
VO
Mbo
Hbo

Werkwijze

Verdeel de groep in tweetallen of kleine groepjes
Print voor alle leerlingen/studenten het werkblad uit: KLI K HIER
Laat leerlingen/studenten het Happertje uitknippen en vouwen.
Sommige leerlingen/studenten kennen dit al en kunnen anderen helpen
Leerlingen/studenten gaan vervolgens elkaar bevragen en in gesprek over die vragen
Bespreek klassikaal de opbrengsten na.

BRON
Het ‘Happertje’ kende ik uit mijn jeugd. Deze werkvorm heb ik hierop gebaseerd en vorm gegeven zodat het paste bij mijn praktijksituatie. Ik heb naar de oorspronkelijke bron gezocht maar niet gevonden.

De tweede helft van het schooljaar positief beginnen met leerlingen?

Complimentenmemory

Goed aan de slag tijdens de Zilveren Weken na de vakantie?

GroepsGedoe 2.0

Nieuw: KlassenKlets

KlassenKlets

Alvast nadenken over volgend schooljaar en hoe dan op te starten?

Meer weten over groepsdynamiek en de eerste weken van het schooljaar? Ga met je team aan de slag tijdens een actieve, praktijkgerichte workshop:

Workshop Gouden weken

maart 17, 2025mei 11, 2026

Vliegende start

Veel leerlingen/studenten vinden de start van het nieuwe schooljaar spannend. Zeker wanneer ze in een nieuwe groep starten of beginnen op een nieuwe school. Veel kennismakingsspelletjes doen helpt om ervoor te zorgen dat leerlingen/studenten zich prettig gaan voelen in de groep. In een klein groepje een ‘vliegtuigje’ vouwen is een leuke activiteit waarbij ze elkaar helpen bij het vouwen en daarna met elkaar in gesprek gaan. Over wat ze willen, hopen en verwachten bij voorbeeld. Ze leren elkaar beter kennen. Het vliegtuigje wordt namelijk gevouwen van een speciaal sjabloon.

Doel

Creëren van een veilige gezellige sfeer
Bevorderen positief groepsgevoel
(opnieuw) kennismaken
Delen van verwachtingen
Samen nadenken over doelen e verwachtingen
Aandacht richten op elkaar en op de groep
Creëren van een prettige, ontspannen en gezellige sfeer
Versterken onderlinge band

Voor wie

Bovenbouw PO
VO
Mbo

Werkwijze

Verdeel de groep in groepjes (maximaal 8 groepjes)
Print voor ieder groepje een vliegtuig-sjabloon uit: KLIK HIER.
Ieder groepje krijgt een sjabloon met een andere tekst.
Het sjabloon wordt ingevuld door alle leden van het groepje
Laat leerlingen/studenten het vliegtuigje vouwen.
Spreek duidelijk af dat de vliegtuigjes pas mogen gaan vliegen na een teken van de docent.
Na dit teken worden de vliegtuigjes naar een ander groepje gevlogen.
Dit groepje vouwt het vliegtuigje open en alle groepsleden schrijven hun antwoorden erbij.
Dit gaat door tot bij alle groepjes, alle verschillende vliegtuigjes zijn voorbij gekomen.
Haal de vliegtuigjes op en bespreek klassikaal de opbrengsten na.

Stellingen in de sjablonen van de vliegtuigjes:

Dit wordt een superfijne klas omdat…
Als ik iets niet weet vraag ik het aan…
Het leukste schoolvak is…
Wat ik dit schooljaar zeker ga doen is….
Een nieuwe klas is fijn want…
Met mijn diploma op zak kan ik straks…
Ik heb juist voor deze school gekozen omdat…
Wat helpt om beter te leren of te presteren …

Nieuw Kennismakingsspel: KlassenKlets

KlassenKlets

Het schooljaar positief beginnen met leerlingen?

Complimentenmemory

Goed voorbereiden op de Gouden Weken na de vakantie?

GroepsGedoe 2.0

Meer weten over groepsdynamiek en de eerste weken van het schooljaar? Ga met je team aan de slag tijdens een actieve, praktijkgerichte workshop:

Workshop Gouden weken

februari 22, 2025mei 11, 2026

Complimenten Rally

Het geven van positieve feedback en complimenten door leerlingen/studenten aan elkaar versterkt relaties en kan zorgen voor een goede sfeer in de klas. Het bevordert de onderlinge betrokkenheid. Het beïnvloedt de groepsdynamiek op een positieve manier. Als leerkracht geeft het werken met deze werkvorm ook inzicht in hoe klasgenoten elkaar zien.
Bovendien leren leerlingen/studenten complimenten te ontvangen en te internaliseren. Het kan het zelfvertrouwen en het zelfinzicht vergroten.
Leerlingen/studenten gaan, voor ze iemand uitkiezen in deze ‘rally’, hardop met elkaar bespreken bij wie een bepaalde vaardigheid/eigenschap het beste past. Dus ook klasgenoten wiens naam niet op het briefje staan ontvangen op deze manier positieve feedback cq een compliment.

Voor deze werkvorm zijn veel verschillende kaartjes nodig met daarop verschillende positieve eigenschappen en vaardigheden. Het is fijn wanneer er veel kaartjes zijn, er mogen ook dubbele kaartjes tussen zitten: Leerlingen/studenten hebben dan wat te kiezen en soms zal een kaartje geschikt zijn voor meer dan één leerling/student. Je kunt deze kaartjes zelf maken, je kunt Kwaliteitenkaartjes gebruiken maar je zou ook ‘Complimentenmemory’ kunnen aanschaffen waarin zo’n 100 stevige kaarten zitten op A5-formaat die voor deze werkvorm heel geschikt zijn. Voor bestellen KLIK HIER
Maak je zelf kaarten zorg er dan voor dat de vaardigheden/eigenschappen op die kaartjes heel divers zijn zodat eigenschappen positief gekaderd zijn en er voor iedereen kaartjes zijn die van toepassing zijn. Bij voorbeeld: ‘is heel precies’, ‘heeft veel energie’, ‘heeft veel ideën’ of ‘blijft niet lang boos’.

Doel

(opnieuw) kennismaken
Leren complimenteren
Complimenten kunnen onderbouwen
(H)erkennen van eigenschappen en vaardigheden
Inzicht krijgen in eigen en andermans kwaliteiten en vaardigheden
Leren delen van kwaliteiten met de groep
Anderen helpen kwaliteiten en vaardigheden te (h)erkennen
Creëren van een veilige gezellige sfeer
Bevorderen positief groepsgevoel

Voor wie

Bovenbouw PO
VO
MBO

Werkwijze

Verdeel de klas in twee teams. Kies teamcaptains die de score bij gaan houden
Leg op een aantal aan elkaar geschoven tafels een heleboel complimentenkaarten, kleine lege blaadjes en een potlood of pen.
De leerling/student uit het team dat aan de beurt is schrijft de naam van een klasgenoot op een van de kleine blaadjes en legt deze omgekeerd op tafel. Daarna worden er drie vaardigheden/eigenschappen die bij deze persoon passen uitgekozen.
De leerling/student laat één kaartje aan de klas zien.
Het eigen team overlegt hardop en noemt de naam van de klasgenoot die volgens hen het best bij deze kwaliteit past.
- Wanneer meteen de juiste naam genoemd wordt krijgt het team 3 punten en de volgende speler uit het team is aan de beurt.
- Wanneer de naam die genoemd is niet de naam is die op het blaadje staat krijgt het team een tweede kaartje te zien en kunnen er 2 punten verdiend worden en is de volgende speler.
- Nog steeds fout? De leerling/student laat het derde kaartje zien en het team mag voor de laatste keer raden voor 1 punt.
- Als het team alle drie de keren fout raadt, krijgt het geen punten maar mag het andere team 1 keer raden en een bonuspunt verdienen.
Daarna begint een nieuwe ronde met een speler uit het andere team.

Het spel eindigt wanneer iedereen aan de beurt is geweest of na een vooraf bepaalde tijd.
Het team met de meeste punten wint!

Verder lezen

Effectief leren complimenteren, Coert Visser KLIK HIER
Welk effect hebben complimenten van de leerkracht op het zelfvertrouwen van leerlingen in de bovenbouw van de basisschool? Wij-leren KLIK HIER
Feedback om leren zichtbaar te maken. John Hattie & Shirley Clarke KLIK HIER

Werkvormen om aan de sociale veiligheid in groepen werken:

Het blijft belangrijk om te investeren in groepsbindende activiteiten: kennismakingsspellen, werkvormen die een positieve sfeer in de groep bestendigen. Een mooie manier daarvoor is werken met ‘complimentenmemory’. De kaarten met positieve eigenschappen en vaardigheden kunnen gekoppeld worden aan de verschillende groepsrollen.
Leerlingen/studenten kunnen dan eerst een aantal kaartjes uit het spel kiezen waarvan ze denken dat het bij hen past en daarna kijken in hoeverre dat strookt met de groepsrol die ze zichzelf hebben toebedeeld. Ook hierover kun je als mentor later in gesprek.

Complimentenmemory

Nieuw: KlassenKlets

KlassenKlets

Werken aan pestpreventie?

Met het stellingen-pakket ‘GroepsGedoe’ leren leerlingen/studenten elkaar beter kennen en leren ze vooral hoe ze zelf invoed kunnen hebben op de dynamiek in de groep.

GroepsGedoe 2.0

Sociale veiligheid op school? Volg met je team een workshop

Workshop sociale veiligheid

februari 11, 2025mei 11, 2026

Help! Stress!

Studiestress ontstaat wanneer de druk van schoolwerk, sociale verwachtingen en zelf opgelegde eisen zich opstapelen. Leerlingen ervaren het vaak als overweldigend, vooral wanneer ze het gevoel hebben dat ze niet kunnen voldoen aan de verwachtingen die ze van anderen (en van zichzelf) ervaren. Dit kan zich uiten in lichamelijke klachten zoals hoofdpijn of slaapproblemen, maar ook in verminderde motivatie en concentratie.

Als je gemotiveerd bent en gebruik maakt van je talenten, dan levert dat veel energie op en heb je plezier in wat je doet.
Kernwaarden zijn de kracht die je gedrag, je keuzes en je relaties vormgeeft. Ze zijn de fundamentele principes die bepalen wie je bent en wat je doet. Voor leerlingen zijn deze waarden essentieel in hun persoonlijke groei en ontwikkeling, want ze helpen hen niet alleen te ontdekken wie ze willen zijn, maar ook welke richting ze op willen gaan.

Ontdek hoe je de motivatie van studenten/leerlingen kunt verbeteren en tegelijkertijd de stress verminderen. Met behulp van deze werkvorm worden de persoonlijke kernwaarden achterhaald en leren studenten/leerlingen hoe deze kernwaarden samenhangen met stressfactoren en valkuilen.

Bovendien gaan ze met elkaar in gesprek en ervaren zo dat ze niet alleen staan.

Doel

Bewust worden en verkennen van eigen doelen
Motivatie positief beïnvloeden
Bewust worden van eigen overtuigingen
Herkennen van de eigen kernwaarden
Leren welke voordelen en valkuilen samenhangen met de gekozen kernwaarden
(H)erkennen van stressfactoren
Op positieve wijze feedback geven en verkrijgen
In gesprek gaan met anderen over kernwaarden
Met anderen oplossingen bedenken voor valkuilen en stressfactoren

Voor wie

Bovenbouw PO
VO
Mbo

Werkwijze

Print voor alle studenten/leerlingen het werkblad ‘Help! Stress!’ uit. KLIK HIER
Print voor jezelf de info: ‘Kernwaarden nader bekeken’ uit KLIK HIER
Laat de studenten/leerlingen het werkblad in stilte invullen:
Instructie:
- Kies uit de 21 kernwaarden 9 kernwaarden die wel bij je passen.
- Kies uit die 9 kernwaarden de 3 kernwaarden die het allerbeste bij je passen.
- Vul per kernwaarde de voordelen de nadelen/valkuilen in en daaronder wat stress op kan leveren en welke oplossingen er kunnen zijn voor jou.
- Ga vervolgens in een klein groepje in gesprek.
Geef studenten/leerlingen de link naar ‘Kernwaarden nader bekeken’ of print er een paar exemplaren uit ter inzage.
Laat studenten/leerlingen de ingevulde werkbladen inleveren. Het vormt een mooie ingang voor een begeleidingsgesprek.
Bespreek de opbrengsten klassikaal na.

Verder lezen

Deci, E. L., & Ryan, R. M. (1985). Intrinsic motivation and self-determination in human behavior. Springer Science & Business Media.

Inspectie van het Onderwijs. (2023). De Staat van het Onderwijs 2023. Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Trimbos-instituut. (2023). Jongeren en mentale gezondheid: Trends en cijfers. Trimbos-instituut.VO-raad. (2022). Onderzoek naar prestatiedruk en studiestress in het voortgezet onderwijs. VO-raad.

Nieuw: KlassenKlets

KlassenKlets

Werken aan pestpreventie?

Met het stellingen-pakket ‘GroepsGedoe’ leren leerlingen/studenten elkaar beter kennen en leren ze vooral hoe ze zelf invoed kunnen hebben op de dynamiek in de groep.

GroepsGedoe 2.0

Werkvormen om aan de sociale veiligheid in groepen werken:

Het blijft belangrijk om te investeren in groepsbindende activiteiten: kennismakingsspellen, werkvormen die een positieve sfeer in de groep bestendigen. Een mooie manier daarvoor is werken met ‘complimentenmemory’. De kaarten met positieve eigenschappen en vaardigheden kunnen gekoppeld worden aan de verschillende groepsrollen.
Leerlingen/studenten kunnen dan eerst een aantal kaartjes uit het spel kiezen waarvan ze denken dat het bij hen past en daarna kijken in hoeverre dat strookt met de groepsrol die ze zichzelf hebben toebedeeld. Ook hierover kun je als mentor later in gesprek.

Complimentenmemory

Sociale veiligheid op school? Volg met je team een workshop

Workshop sociale veiligheid

januari 25, 2025mei 28, 2026

Argumentatie-schema

Samenwerken in groepen is niet altijd makkelijk. Het vormen van een groep, het eerlijk verdelen van taken en de angst dat niet iedereen evenveel doet, zijn herkenbare uitdagingen. Maar met duidelijke afspraken, goede communicatie en samen nadenken over wat beter kan, kun je deze problemen aanpakken.

Groepswerk is meer dan alleen taken verdelen. Het is een kans om belangrijke vaardigheden te leren, zoals samenwerken, plannen en communiceren.
Het geeft soms gedoe in de groep op het moment dat leerlingen/studenten gevraagd wordt om in groepjes samen te werken. Door de ingevulde schema’s met elkaar te bespreken ontstaat er inzicht en wordt duidelijk welke mogelijke oplossingen er voor handen zijn.

Om een heldere redeneerwijze te volgen tijdens het argumenteren rondom de stelling ‘Samenwerken in een groepje is fijn’ wordt in deze werkvorm gebruik gemaakt van een schematische weergave. Hierbij wordt zichtbaar hoe iemand een redenering heeft opgebouwd naar aanleiding van een stelling. Zowel wat voor de stelling pleit als dat wat tegenargumenten zijn worden helder in beeld gebracht.

Doel

Samenwerkingsvaardigheden bevorderen
Bewust worden van eigen reserves wanneer het gaat om groepswerk
Bevorderen positief groepsgevoel
Bewust worden van argumenten voor en tegen
Met elkaar in gesprek gaan
Reflecteren op het eigen functioneren in een groep

Voor wie

Bovenbouw basisschool (PO)
Voortgezet onderwijs (VO)
MBO

Werkwijze

Print voor alle leerlingen/studenten het werkblad uit KLIK HIER
Print voor alle leerlingen/studenten het argumentatie schema uit KLIK HIER
Bespreek met studenten kort ter inleiding de voor- en nadelen van groepswerk
Studenten vullen de vragen op het werkblad in
Bespreek een aantal situaties die studenten hebben meegemaakt. Let op dat er geen vervelende situaties met studenten uit de klas worden gebruikt.
Laat studenten vervolgens het schema invullen.
Leg zo nodig uit wat ze precies moeten doen:
- In de rode vakken komen argumenten die tegen de stelling pleiten
- In de groen vakken worden argumenten vóór ingevuld.
- Het is de bedoeling dat de argumenten voor en tegen ook elk weer beargumenteerd worden.
- Volg de pijltjes in het schema.
Maak groepjes van ongeveer 4 studenten
In de groepjes worden de ingevulde schema’s vergeleken en besproken. Eventueel mogen er wijzigingen worden aangebracht wanneer iemand van mening is veranderd of een nieuw argument hoort dat belangrijk gevonden wordt.
Bespreek klassikaal de opbrengsten.
Maak een lijstje van de meest genoemde argumenten voor en tegen.
Bespreek uitkomsten klassikaal.

TIP

Laat leerlingen/studenten de ingevulde schema’s inleveren: het kan een mooi aanknopingspunt vormen voor een begeleidingsgesprek.
Het stellingenschema kan voor allerlei stellingen gebruikt worden…

Verder lezen

Hattie, J. (2012). Visible Learning for Teachers: Maximizing Impact on Learning.
Boonstra, J. J. (2018). Veranderen in scholen: Handboek voor leiders en begeleiders in het onderwijs.
SLO (2020). Samenwerkingsvaardigheden in het onderwijs: Een handreiking voor docenten. Zie: www.slo.nl.

Nieuw: KlassenKlets

KlassenKlets

Werken aan pestpreventie?

Met het stellingen-pakket ‘GroepsGedoe’ leren leerlingen/studenten elkaar beter kennen en leren ze vooral hoe ze zelf invoed kunnen hebben op de dynamiek in de groep.

GroepsGedoe 2.0

Werkvormen om aan de sociale veiligheid in groepen werken:

Het blijft belangrijk om te investeren in groepsbindende activiteiten: kennismakingsspellen, werkvormen die een positieve sfeer in de groep bestendigen. Een mooie manier daarvoor is werken met ‘complimentenmemory’. De kaarten met positieve eigenschappen en vaardigheden kunnen gekoppeld worden aan de verschillende groepsrollen.
Leerlingen/studenten kunnen dan eerst een aantal kaartjes uit het spel kiezen waarvan ze denken dat het bij hen past en daarna kijken in hoeverre dat strookt met de groepsrol die ze zichzelf hebben toebedeeld. Ook hierover kun je als mentor later in gesprek.

Complimentenmemory

Sociale veiligheid op school? Volg met je team een workshop

Workshop sociale veiligheid

september 27, 2024mei 11, 2026

Slakkenspel

Een leuke en effectieve manier om leerstof te leren. Het werkt omdat actief omgaan met de lesstof (vanuit de lerende gezien) én (vanuit de docent gezien) uitlokt tot actieve verwerking. Het passieve leren – een gevulde emmer met kennis over iemand uitstorten – werkt niet effectief en beklijft niet.

Het ‘Slakken spel’ zet aan het denken over de te leren lesstof voor degene die tijdens het spel aan de beurt is maar ook juist de rest van de spelers.

Ter voorbereiding op een toets of om met elkaar in gesprek gaan rondom een casus.

Doel

Internaliseren van theoretische concepten
Controleren of een gegeven antwoord correct is
Samenwerkingsvaardigheden vergroten

Voor wie

Bovenbouw PO
VO
Mbo

Werkwijze

Maak toetsvragen over de lesstof die leerlingen/studenten moeten kennen. Dit zouden (gedeeltelijk) de vragen kunnen zijn die ook in de toets zitten
Toets-vragen op kaartjes zetten en uitprinten
Óf verdeel de klas in groepjes van drie a vier personen. Ieder groepje gaat nu vragen maken over de te leren lesstof. Deze vragen worden aan een ander groepje gegeven
Instructie aan de groepjes bij het vragen maken:
- Maak de vragen zo dat het antwoord terug te vinden is in de aantekeningen of in het lesboek
- Zorg voor afwisselende vragen: meerkeuze-vragen, welke samenvatting is correct, open vragen en gesloten vragen
Slakkenbord uitprinten KLIK HIER
Spelregels:
- Als je aan de beurt bent trek je een kaartje
- geef het antwoord
- rest van de groep kijkt na of het antwoord goed is
- Antwoord is goed: je slak gaat stapje vooruit
- Bij een fout antwoord: de slak blijft staan
- Wie het eerst aan de andere kant is heeft gewonnen
- Wanneer de kaartjes nog niet op zijn speel je nog een ronde
Wanneer je met casussen werkt is goed of fout vaak minder duidelijk. Het spel is dan meer een manier om over praktijksituaties in gesprek te gaan.

Verder lezen:

Open Universiteit: ‘Concrete voorbeelden van effectieve studiestrategieën’ KLIK HIER
Tumult; ‘Onderzoek toont aan: onthouden gaat beter als je het aan een ander moet uitleggen’ KLIK HIER

Met dank aan Vanessa van der Kleij

Extra werkvorm om het groepsgevoel te versterken:

Het blijft belangrijk om te investeren in groepsbindende activiteiten: kennismakingsspellen, werkvormen die een positieve sfeer in de groep bestendigen. Een mooie manier daarvoor is werken met ‘complimentenmemory’. De kaarten met positieve eigenschappen en vaardigheden kunnen gekoppeld worden aan de verschillende groepsrollen.
Leerlingen/studenten kunnen dan eerst een aantal kaartjes uit het spel kiezen waarvan ze denken dat het bij hen past en daarna kijken in hoeverre dat strookt met de groepsrol die ze zichzelf hebben toebedeeld. Ook hierover kun je als mentor later in gesprek.

Complimentenmemory

Gedoe in groepen vóór zijn ?

Om gedoe in groepen vóór te zijn. Om te voorkomen dat pestgedrag ontstaat kun je met behulp van GroepsGedoe 2.0 het gesprek aangaan op een laagdrempelige manier. Het spel bevat een handleiding met meerdere actieve en activerende werkvormen.

GroepsGedoe 2.0

Grip op de groep krijgen? Volg met je team een workshop

Workshop Groepsdynamiek

juni 2, 2024maart 17, 2025

Hexagoon

De eerste weken van het schooljaar zijn een belangrijke periode omdat hier de basis wordt gelegd voor hoe de groepsdynamische processen zullen verlopen. De nadruk leggen op dat wat goed gaat en fijn is in de groep, is een goede manier om de dynamiek in de groep positief te beïnvloeden.
Dit keer een werkvorm uit het ‘Hexagoon denken’. Een werkvorm waarbij op een laagdrempelige, ontspannen manier leerlingen/studenten gaan nadenken over wat ze kunnen doen om de sfeer in de groep goed te houden.
Vragen of stellingen worden uitgedeeld op een zeshoekig blaadje. Aan ieder van de zes kanten kan een associatie, een verbinding gelegd worden. Vanuit die verbindingen ontstaan weer nieuwe inzichten en aansluitingen. Een creatieve manier om gezamenlijk op nieuwe ideeën en denkwijzen te komen. Het thema van deze Hexagoon is “een fijne groep”.

Doel

Bevorderen positief groepsgevoel
Op een positieve vooruitkijken naar de komende periode
Bewust maken van wat goed gaat
Reflecteren op eigen proces
Doelen stellen voor komende periode

Voor wie

Bovenbouw PO
VO
Mbo

Werkwijze

Bekijk de verschillende hexagonen op het docentwerkblad en kies de zeshoeken die je in de klas wil gaan gebruiken. Het aantal zeshoeken dat je kiest bepaalt het aantal groepjes dat je gaat maken.

Verdeel de klas in groepjes.
Print voor alle groepjes het werkblad Hexagoon leerlingen uit KLIK HIER en voor jezelf het werkblad Hexagoon Docenten uit KLIK HIER.
Geef ieder groepje het werkblad Hexagoon.
Knip zelf de hexagonen uit het docenten werkblad uit en geef ieder groepje een zeshoekje met een tekst waarover ze moeten nadenken.
Laat leerlingen/studenten de zeshoekjes uitknippen.
Leerlingen/studenten gaan nu zelf op de lege zeshoekjes een tekst schrijven die bij de uitgedeelde tekst past. Als iedereen klaar is worden de zeshoekjes om de hexagon met de tekst gelegd.
Nu gaat iedereen opnieuw nadenken en op een leeg zeshoekje opschrijven wat bij de hexagon past maar ook bij de zeshoekjes die anderen uit het groepje hebben ingevuld.
Ze herhalen dit tot alle zeshoekjes gebruikt zijn.
Geef ieder groepje een leeg vel laat ze hierop de zeshoeken zo plakken dat alle teksten mooi bij elkaar passen. Laat ze hun namen erboven schrijven.
Hang de werkstukken op in de klas, laat iedereen dit bekijken en voer vervolgens een klassengesprek. Vragen die je hierbij zou kunnen stellen zijn:
- Welk hexagoon spreekt je het meeste aan en waarom?
- Welke waarden/normen vinden we blijkbaar als groep belangrijk?
- Wat kunnen we vandaag al doen om te behouden wat we hebben opgeschreven?
- Wie of wat kan daarbij helpen?

Tip

Geen zin of tijd om de driehoekjes uit te knippen via : https://voordeklas.com/product/hexagonal-thinking/ zijn er herbruikbare zeshoekjes te koop.

Verder lezen:

“De Hexagon als instrument voor formatief handelen” Albert van der Koop: KLIK HIER

Extra werkvorm om het groepsgevoel te versterken:

Complimentenmemory

Gedoe in groepen vóór zijn ?

GroepsGedoe 2.0

Grip op de groep krijgen? Volg met je team een workshop

Workshop Groepsdynamiek

mei 26, 2024mei 11, 2026

Omgaan met conflicten

Ruzietjes, korte lontjes, botsingen, gehakketak. “Ja maar mevrouw, hij begon!” en “Zal ik eens laten zien wat zij gepost heeft!” en “Niet eerlijk, ik krijg altijd de schuld” en voor je het weet is een klein meningsverschil een flinke ruzie geworden. Iedereen is moe aan het einde van het schooljaar maar toch moeten we nog flink wat weken met elkaar door. Een werkvorm om eens stil te staan bij conflicten. Op welke manieren kun je omgaan met conflicten? Hoe handel je zelf? Wat maakt dat je soms ‘ontploft’.

Doel

Leren omgaan met conflicten
Leerlingen leren verschillende manieren van omgaan met conflicten onderscheiden
Leerlingen denken na over hun eigen manier van omgaan met conflicten
Leerlingen onderzoeken hoe kort hun lontje is
Leerlingen ontdekken hoe ze het moment van ‘ontploffen’ kunnen uitstellen of zelfs voorkomen
Bevorderen positief groepsgevoel

Voor wie

Bovenbouw basisschool (PO)
Voortgezet onderwijs (VO)
MBO

Werkwijze:

Print voor alle leerlingen een werkblad uit: KLIK HIER
Uitleg over de manieren van omgaan met conflicten eventueel a.d.h.v. een PowerPoint KLIK HIER
Leerlingen vullen het werkblad in
Leerlingen bespreken in tweetallen of kleine groepjes wat ze hebben ingevuld
Laat leerlingen het werkblad inleveren: het levert wellicht een mooi aanknopingspunt op voor een individueel gesprek
Centraal bespreken wat opvalt

Aanvullende werkvorm:

Voorbeelden vanuit de klas eventueel ‘uitspelen’ in kleine scenes

Maak hiervoor ruimte in het lokaal en verdeel de groep in twee- of drietallen
Vertel leerlingen dat in een theatervoorstelling eindeloos geoefend wordt. Dus als het resultaat minder geslaagd is dan leerlingen vooraf hoopten, ligt het vooral daaraan.
Geef leerlingen niet te lang de tijd om te bedenken en te repeteren: tussen de vijf of tien minuten is voldoende. Dit maakt de presentatie achteraf ‘veiliger’.
Instructie groepjes:
- Kies een van de voorbeelden die je gehoord hebt of bedenk een nieuw voorbeeld
- Bedenk op basis hiervan een scene op een manier waarop er niet goede manier gereageerd wordt. Bedenk ook met elkaar hoe de scene verloopt als er wel op een goede manier gereageerd wordt.
- De scene moet dus twee keer gespeeld worden
- Fysiek vechten mag niet
- Zorg ervoor dat jullie scene duidelijk begin, midden en een einde heeft.
Aan elkaar presenteren en nabespreken.
Vragen voor de nabespreking :
- Wat heeft dit groepje goed gedaan?
- Welke manier van omgaan met conflicten waren het duidelijkst te herkennen?
- Hoe deze situatie anders/beter kunnen verlopen?
- Wie had daarbij de belangrijkste rol?
Evalueer met de groep de les

Verder lezen:

www. stichtingschoolenveiligheid/conflicten
HBO kennisbank
Herstelrecht Jan Ruigrok

Rosenberg, M.B. (2011) Geweldloze Communicatie. Lemniscaat.

Nieuw Kennismakingsspel: KlassenKlets

KlassenKlets

Het schooljaar positief beginnen met leerlingen?

Complimentenmemory

Goed voorbereiden op de Gouden Weken na de vakantie?

GroepsGedoe 2.0

Meer weten over groepsdynamiek en de eerste weken van het schooljaar? Ga met je team aan de slag tijdens een actieve, praktijkgerichte workshop:

Workshop Gouden weken