Werkvormen

Ongeschreven regels

Wat is dat nu eigenlijk ‘normaal’? Welk gedrag verwachten we van leerlingen? Wat vinden wij als docenten normaal en waarin ontstaan verschillen? Zijn deze verschillen te overbruggen? Welke ongeschreven regels zijn er in een groep?
Met een klas in gesprek gaan aan de hand van onderstaande werkvorm kan een hulpmiddel zijn om duidelijkheid te krijgen en een aanleiding om over normen en waarden van gedachten te wisselen.

Doel

  • Helder krijgen wat gewenst gedrag eigenlijk is
  • (H)erkennen ongeschreven regels
  • Verschillen herkennen in elkaars visie
  • Gesprek aangaan over verschillen in normen en waarden

Voor wie

  • Groep 8 PO
  • VO
  • MBO

Werkwijze

Ongeschreven regels zijn omgangsvormen, een soort afspraken waar iedereen zich aan houdt zonder dat het échte regels zijn.
Start de werkvorm met uitleg en laat leerlingen komen met voorbeelden of gebruik onderstaande voorbeelden:

  • Je kijkt niet ongevraagd op iemands telefoon mee
  • Je draagt geen sokken als je sandalen aanhebt
  • Je maakt niet ongevraagd een foto van iemand
  • Je bent niet té eerlijk
  • Je moet iemand niet de hele tijd aanstaren
  • Je gaat niet ongevraagd spieken
  • snitchen

In sommige groepen gelden ongeschreven regels die soms vervelend zijn

  • Het is stom om goede cijfers te halen
  • Als je iets heel op tijd inlevert ben je een nerd
  • Als je met die en die omgaat hoor je er niet meer bij

Welke ongeschreven regels zijn er in deze groep?
Leerlingen bespreken dit in kleine groepjes en noteren deze regels. Wat zijn de consequenties wanneer je die overschrijdt?
Klassikaal bespreken en op het bord de meest voorkomende ongeschreven regels noteren.

Bespreken wat de verschillen zijn tussen ‘netjes’ en ‘normaal’. Netjes is beschaafd, beleefd. Het is fijn als leerlingen dit doen. Normaal is vanzelfsprekend. Er mag van alle leerlingen verwacht worden dat dit gebeurt.

.

Leerlingen krijgen allemaal een werkblad ‘Netjes of Normaal’ en vullen dit individueel in. Om het formulier te downloaden KLIK HIER
Het werkblad bevat een extra kolommen waar leerlingen eigen gedragsvoorbeelden kunnen invullen.
In een groepsgesprek worden alle gedragingen besproken en vervolgens op het bord ingedeeld in kolommen.
Leerlingen in kleine groepjes (of tweetallen) gedragingen laten verzinnen die hier nog aan toegevoegd kunnen worden.

Bespreek tot slot of er verschil is in wat volwassenen (docenten) normaal vinden en wat leerlingen vinden

Deze laatste werkvorm en ook het formulier is gebaseerd op een lesidee van Paul Pelle. Paul verzamelt veel lessen voor met name mentoren in het VO en publiceert deze op zijn website. Zie: www.mentortijd.nl


Vertrouwen

We hebben het vaak over vertrouwen. We moeten op elkaar vertrouwen, we moeten op onszelf vertrouwen. We moeten ergens vertrouwen in hebben. Onze hele samenleving is gebaseerd op basis van vertrouwen. De vierde aflevering van de podcast GroepsGedoe gaat over vertrouwen. Ik bevraag daarin experts, docenten en leerlingen over dit onderwerp.

Om te peilen wat leerlingen vinden wat vertrouwen is en om een beeld te krijgen van de sociale veiligheid in een groep kun je leerlingen een vragenlijst laten invullen en deze klassikaal te bespreken. De formulieren in laten leveren: het bevat voor de docent interessante informatie over hoe een leerling denkt over vertrouwen, controle en ‘snitchen’. Wellicht zullen soma antwoorden aanleiding geven om individueel na te praten met een leerling.

Doel

  • Inzicht krijgen in de sociale veiligheid binnen de groep
  • Bevorderen positief groepsgevoel
  • Leren van elkaars inzichten
  • Nadenken over wat maakt dat het goed gaat in de groep

Voor wie

  • Groep 8 PO
  • VO
  • MBO

Werkwijze

  • Laat leerlingen het formulier invullen
  • Laat leerlingen in tweetallen of kleine groepjes elkaars antwoorden bespreken
  • Bespreek vervolgend klassikaal vraag voor vraag het formulier
  • Laat leerlingen het formulier inleveren.

Om het formulier te downloaden KLIK HIER

Werkvorm: Seksueel grensoverschrijdend gedrag

Misstanden bij het populaire televisie-programma “The Voice of Holland’ zorgen voor maatschappelijke beroering. In de media, in kranten en op social media volgt de ene onthulling na de andere. Een werkvorm in de vorm van een PowerPoint om naar aanleiding hiervan seksueel grensoverschrijdend gedrag bespreekbaar te maken in de klas.

Doel

  • Leerlingen betrekken bij een maatschappelijk thema
  • Leerlingen bewustmaken van seksueel grensoverschrijdend gedrag en de gevolgen ervan
  • Leerlingen laten nadenken over hoe zij hier mee zelf omgaan
  • Leerlingen laten nadenken over hoe moeilijk het is om ‘nee’ te zeggen in sommige situaties
  • Leerlingen bewust maken van hulpbronnen

Voor wie

  • Groep 8 PO
  • VO
  • MBO

Werkwijze

  • Bekijk de PowerPoint kritisch ‘door de ogen’ van de leerlingen aan wie je deze les wil geven en kies eventueel slides uit die je niet wil laten zien.
  • Laat de PowerPointpresentatie zien en bespreek de afbeeldingen en de vragen klassikaal, in kleine groepjes of in tweetallen.
  • Bekijk de PowerPoint kritisch ‘door de ogen’ van de leerlingen aan wie je deze les wil geven en kies eventueel slides uit die je niet wil laten zien.
  • Laat de PowerPointpresentatie zien en bespreek de afbeeldingen en de vragen klassikaal, in kleine groepjes of in tweetallen.
  • Een prettige, veilige sfeer in de groep zal eraan bijdragen dat leerlingen ‘open’ meepraten en maakt het mogelijk om de verschillende vragen klassikaal te bespreken. Kies een werkwijze die bij jouw klas past.

Om de PowerPoint te downloaden KLIK HIER

Werkvorm: Omgaan met verschillen

Actieve en activerende werkvorm waarbij leerlingen in groepjes verdeeld moeten samenwerken om een opdracht uit te voeren. De verschillen tussen de groepjes zijn groot. Lukt het leerlingen toch om de opdracht tot een goed einde te brengen?

Doel

  • Vergroten samenwerkingsvaardigheden
  • Bewustwording van eigen en andermans communicatie
  • Effecten zien van groepsgedrag

Voor wie

  • Bovenbouw PO
  • VO
  • MBO

Werkwijze

Verdeel de klas in vijf groepen van 4 à 5 leerlingen.

Vier groepen spelen een ‘volk’ uit een heel ander niet bestaand land. Ieder volk heeft een eigen cultuur met hun eigen eigen-aardigheden. Iedere groep krijgt een envelop met daarin een beschrijving van de cultuur en een opdracht die ze moeten uitvoeren. Een groep bestaat uit observanten. De leerlingen krijgen de instructie niet met elkaar te praten. Voor het uitvoeren van de opdracht krijgen ze ongeveer 5 minuten de tijd.

De ‘volken’ zijn erg verschillend in hun manier van doen en hun manier van zijn. De opdrachten lijken tegenstrijdig maar zijn uitvoerbaar.

Download de uitgebreide uitleg via deze link. Kopieer de cultuur-omschrijvingen en opdrachten doe voor elke groep deze informatie  in  een envelop.

Help we moeten in groepjes werken!

Doel

  • Bevorderen positief groepsgevoel
  • Samenwerkingsvaardigheden bevorderen
  • Herkennen groepsrollen
  • Reflecteren op eigen rol in de groep
  • Bewust worden van de invloed die je kunt uitoefenen

Voor wie

  • Bovenbouw basisschool (PO)
  • Voortgezet onderwijs (VO)
  • MBO

Werkwijze

Leerlingen ontdekken eigen en andermans angsten en (voor)oordelen wanneer het om werken in groepjes gaat. Ze gaan aan de slag met de place-mat methode, beantwoorden vragen over groepsrollen en bespreken casussen. Voor een uitgebreide werkwijze en toelichting: Klik hier

Wie is de held?

Yes super held

Doel

  • Bevorderen positief groepsgevoel
  • Bewust worden van de invloed die je kunt uitoefenen
  • Focus van leerkracht en leerlingen leggen op dat wat goed gaat

Voor wie

  • Bovenbouw basisschool (PO)
  • Onderbouw voortgezet onderwijs (VO)

Werkwijze

Een van de leerlingen wordt een ‘held’ door allerlei aardige dingen te doen of te zeggen, deze leerling heeft hiervoor een briefje gekregen waarop ‘held’ staat. De rest van de klas moet aan het eind van de dag (of de afgesproken periode) raden wie de held was. Werkvorm met een positief effect op de hele groep. Voor de uitgebreide werkwijze en toelichting: klik hier. Daar vind je ook variaties op de werkvorm.

Zelf een kwartetspel maken

Doel

  • Bevorderen positief groepsgevoel
  • Samenwerkingsvaardigheden bevorderen
  • Leren gebruik maken van elkaars talenten
  • Nadenken over wat goed gaat in de groep
  • Creatief vertalen in een gezamenlijk product

Voor wie

  • Bovenbouw basisschool (PO)
  • Onderbouw voortgezet onderwijs (VO)

Werkwijze

Leerlingen krijgen de opdracht om zelf een kwartet te maken. Ieder groepje krijgt een categorie waar ze plaatjes en teksten bij moeten maken. Voor de uitgebreide werkwijze, voor de verschillende te gebruiken categorieën en voor te downloaden voorbeeld kaartjes klik hier.

Complimenten-memory

Doel

  • Bevorderen positief groepsgevoel
  • Samenwerkingsvaardigheden bevorderen
  • Nadenken over wat goed gaat in de groep
  • Leren geven en ontvangen van feedback

Voor wie

  • Bovenbouw PO
  • VO
  • MBO

Werkwijze

Leerlingen worden verdeeld in groepjes en ieder groepje is één speler. De groepjes zitten rondom een aantal aan elkaar geschoven tafels waarop de memory-kaarten ondersteboven liggen. Wanneer een groepje twee gelijke kaarten heeft omgedraaid beslissen ze bij wie dit compliment het beste past in de klas en geven de kaarten aan die leerlingen. Voor de uitgebreide werkwijze klik hier.

WERKVORM: HANDIG

Bewerk”Werkvorm: Handig”

Doel

  • Bevorderen positief groepsgevoel
  • (H)erkennen van eigenschappen
  • Leren reflecteren
  • Leren geven en ontvangen van feedback

Voor wie

  • Bovenbouw PO
  • VO
  • MBO

Werkwijze

Geef alle leerlingen een A-viertje met daarop een afbeelding van een omtrek van een hand. Met daaronder een aantal vragen. Je kunt ook de afbeelding weglaten en leerlingen de omtrek van hun eigen hand laten tekenen.

Leerlingen beantwoorden de vragen en bespreken het vervolgens na in een groepje. Bij het maken van de vragen de leerlingen laten beginnen bij het positieve de duim. Bij het nabespreken beginnen bij de pink zodat ze het positieve vasthouden.

  • Duim: waar ben je goed in en kun je anderen helpen ?
  • Wijsvinger: waar wil je naar toe? Wat wil je graag?
  • De middelvinger: waar heb je een hekel aan en waarom?
  • De ringvinger: waar ben je ‘trouw’ in mensen kunnen op jou rekenen wanneer…, Hoe komt dat?
  • De pink: Wat wil je nog echt graag leren en waarom?

Plenair kunnen vervolgens leerlingen die dat willen reageren.

Pas op: deze oefening is moeilijker dat het lijkt. Het is goed om zelf het eerst in te vullen om de oefening te ervaren zodat je beter voorbereid bent op vragen.

Goed nabespreken en of de leerlingen deze hand zelf laten bewaren of deze laten inleveren zodat er later eventueel op teruggekomen kan worden.

Bij de werkvorm “Handig” is een (handig) A-4tje gemaakt dat zo gedownload kan worden: Klik op  Deze link