Een nieuwe groep, een nieuwe omgeving kan erg spannend zijn voor leerlingen/studenten. Aan het begin van het schooljaar zijn kennismakingsspellen cruciaal om van een klas een positieve groep te maken. Een groep waarin iedereen zich thuis voelt, zichzelf kan zijn en zich veilig voelt. Hoe beter klasgenoten elkaar kennen hoe makkelijker het wordt om een fijn pedagogisch en veilig klimaat te creëren. Met deze werkvorm ontdekken leerlingen/studenten dat ze welliswaar uniek zijn maar ook veel gemeen hebben met klasgenoten.
Doel
Kennismaken met elkaar en de docent
Aandacht richten op elkaar en op de groep
Versterken onderlinge band
Creëren van een veilige gezellige sfeer
Persoonlijke zaken durven delen
Voor wie
Bovenbouw PO
VO
Mbo
HBO
Werkwijze
Laat leerlingen/studenten in een grote kring zitten.
Stel de groep allerlei algemene vragen zoals:
Ben je thuis de jongste, oudste, middelste
Heb je een huisdieren
Doe je aan sport
Speel je een instrument
Wanneer het antwoord ja is moeten leerlingen/studenten gaan staan
Vervolgens vraag je of leerlingen/studenten iets willen vragen aan de groep.
Dan komt de stelling die iedere leerling moet aanvullen: “Ik ben uniek want…”
Wanneer een leerling/student ‘niets’ weet zullen klasgenoten helpen: “Jij bent uniek want jij bent heel goed in…”
Bron:
Met dank aan creatieve duizendpoot Bregje van Goethem: docent, expert ondermijning in het onderwijs en sociale veiligheid.
Gedoe in groepen vóór zijn ?
Om gedoe in groepen vóór te zijn. Om te voorkomen dat pestgedrag ontstaat heeft Kieresoe twee spellen ontwikkeld:
Het blijft belangrijk om te investeren in groepsbindende activiteiten: kennismakingsspellen, werkvormen die een positieve sfeer in de groep bestendigen. Een mooie manier daarvoor is werken met ‘complimentenmemory’. De kaarten met positieve eigenschappen en vaardigheden kunnen gekoppeld worden aan de verschillende groepsrollen. Leerlingen/studenten kunnen dan eerst een aantal kaartjes uit het spel kiezen waarvan ze denken dat het bij hen past en daarna kijken in hoeverre dat strookt met de groepsrol die ze zichzelf hebben toebedeeld. Ook hierover kun je als mentor later in gesprek.
‘Over de streep’ is een werkvorm die is overgewaaid uit de Verenigde Staten. Een heftige werkvorm daar waarbij middelbare scholieren tijdens ‘Challenge Day’ een anti-pestprogramma volgden. Intussen is het een veel gebruikte kennismakingswerkvorm. Tijdens deze ‘light-variant’ leren studenten/leerlingen elkaar beter kennen. Met de vragen die gesteld worden kan eindeloos gevarieerd worden.
Bij deze oefening is het erg belangrijk goed voor te bereiden. Het is belangrijk te weten dat leerlingen (ongewild) bij deze oefening grenzen overschrijden. Soms kunnen zaken voor leerlingen/studenten te confronterend zijn of worden ze aan een persoonlijk dilemma of trauma herinnerd. Het is zaak zorgvuldig af te wegen welke vragen er gesteld worden. Wanneer de vragen erg persoonlijk worden kan het ‘zwaar’ worden. De oefening is luchtig te houden door erg afwisselend te zijn in de vraagstellingen, bouw makkelijke vragen in zodat er momenten zijn dat ze even niet hoeven nadenken. Vragen stellen over grappige of ongemakkelijke situaties kunnen ook voor ‘lucht’ zorgen. “Degenen die weleens een wind gelaten hebben op een ongepast moment gaan naar die kant de rest gaat naar de andere kant.” “Wie weleens een trui achterstevoren of binnenstebuiten aan heeft gehad en dat pas op school gemerkt heeft gaat aan deze kant staan de rest gaat naar de andere kant.”
Zorg voor vaart in de oefening en laat weinig ruimte voor twijfel. Daardoor is het ook niet zo erg wanneer een leerling/student per ongeluk aan de verkeerde kant gaat staan. Kort nabespreken na een vraag kan maar maak het niet te lang.
Doel
Kennismaken met elkaar en de docent
Aandacht richten op elkaar en op de groep
Versterken onderlinge band
Creëren van een veilige gezellige sfeer
Persoonlijke zaken durven delen
Voor wie
Bovenbouw PO
VO
Mbo
HBO
Werkwijze
Kies van tevoren de stellingen of vragen waarmee je in deze klas wil werken.
Voor deze werkwijze is veel ruimte nodig want hierbij komen leerlingen/studenten letterlijk in beweging.
Er worden steeds stellingen voorgelezen. Groepsleden die het eens zijn met de stelling gaan naar rechts, degenen die het er niet eens zijn gaan links staan. In het midden mag (nog) niet.
Dan gaan groepsleden proberen met argumenten leerlingen/studenten laten wisselen van kant.
Wanneer iemand een nuance aanbrengt mag iedereen die dit goed vindt een stap naar het midden zetten.
Hou vaart in het ‘spel’ en zorg ervoor dat iedereen een inbreng heeft.
Leg uit aan studenten/leerlingen dat de keuze voor of tegen een stelling vaak moeilijk kan zijn. Zeg dat het niet erg is om van gedachten te veranderen. Nadenken is in essentie van gedachten veranderen…
TIP: Soms hebben jongeren de neiging om aan één kant te blijven staan. Laat leerlingen/studenten bij de eerste stelling kiezen voor links of rechts gaan staan. Wanneer de volgende stelling aan de beurt is moeten ze niet rechts of links gaan staan maar aan voor- of achterzijde van de ruimte. Er zijn dan niet twee maar vier kanten waar leerlingen/studenten naar toe kunnen lopen. Ervaring leert dat wanneer leerlingen/studenten sowieso in beweging moeten komen ze ook eerder geneigd zijn écht te kiezen.
Variatie
Werk op dezelfde manier als bij werkwijze 1, alleen laat je nu leerlingen/studenten niet zelf voor of tegen een stelling kiezen maar je verdeelt ze in twee groepen. Een groep is vóór en de andere groep is tegen de stelling.
Laat leerlingen/studenten argumenten bedenken voor een stelling waar ze wellicht helemaal niet achter staan. Zo worden ze bewust van het feit dat je een stelling van twee kanten kunt bekijken.
Maak de groepen steeds anders van samenstelling en zorg voor inbreng van iedereen.
Vragen over de streep voorbeelden voor een brugklas
Ben je thuis de jongste, oudste, middelste
Kies tussen: pizza/shoarma
Heb je een huisdieren
Doe je aan sport
Ben je blij of niet blij van de basisschool af te zijn
Rekenen of taal wat is leuker
Wie vindt het spannend om een gesprekje met een vreemde te beginnen? En wie vindt dat makkelijk?
Wie is er weleens bang om uitgelachen te worden
Wie is er weleens onzeker over zijn uiterlijk
Wie is er weleens bang geweest dat je er niet bij hoort
Wie vindt het sowieso moeilijk om zijn vinger op te steken ook als je het antwoord weet.
Wie speelt een instrument
Friet of poffertjes
Wie is weleens bang geweest dat er over je geroddeld wordt
Wie heeft er ADD ADHD OCD Autisme of dyslectie
Wie heeft er een bril, lenzen, kunstgebit of een houten been.
Muziek of handvaardigheid wat is leuker
Wie heeft er wel eens heimwee wanneer je op kamp gaat of gaat logeren
Van wie hebben ánderen weleens gezegd dat ze goed kunnen zingen/dansen
Bron
Over de streep is een onderdeel van ‘Challenge Day’: een beproefde methode om respect en meeleven tussen de scholieren te stimuleren en vooroordelen tegen te gaan. Het stamt uit het Amerikaanse televisieprogramma ‘If You Really Knew Me‘.
Artikel/ervarings verhaal ‘Alleen zij gaat over de streep. Nu wordt het spannend, wat doet de klas?’ Nivoz KLIK HIER
Werkvormen om aan de sociale veiligheid in groepen werken:
Het blijft belangrijk om te investeren in groepsbindende activiteiten: kennismakingsspellen, werkvormen die een positieve sfeer in de groep bestendigen. Een mooie manier daarvoor is werken met ‘complimentenmemory’. De kaarten met positieve eigenschappen en vaardigheden kunnen gekoppeld worden aan de verschillende groepsrollen. Leerlingen kunnen dan eerst een aantal kaartjes uit het spel kiezen waarvan ze denken dat het bij hen past en daarna kijken in hoeverre dat strookt met de groepsrol die ze zichzelf hebben toebedeeld. Ook hierover kun je als mentor later in gesprek.
Assertiviteit kan leerlingen/studenten helpen in sociaal onveilige situaties. We willen graag dat leerlingen/studenten op een goede manier voor zichzelf kunnen opkomen, dat ze weerbaar zijn. In de praktijk blijkt dat leerlingen/studenten het moeilijk vinden om ‘Nee’ te zeggen. Met deze werkvorm oefenen ze dit op een speelse. laagdrempelige manier.
Doel
Bevorderen positief groepsgevoel
Leerlingen/studenten bewust maken van de eigen manier van handelen
Leerlingen/studenten bewust maken van de mate waarin ze voor zichzelf op kunnen komen
Leerlingen/studenten laten ervaren hoe moeilijk het kan zijn om ‘nee’ te zeggen
Leerlingen/studenten zien dat ook klasgenoten het moelijk kunnen vinden om ‘Nee’ te zeggen
Leerlingen/studenten durven zichzelf te laten zien
Voor wie
Bovenbouw PO
VO
MBO
Werkwijze
Print het werkblad uit en geef alle leerlingen/studenten een blad KLIK HIER
Leerlingen vullen dit in
Bespreek na met de hele groep. Begin met voorbeelden geven waarin jij het als volwassene ook moeilijk vindt om “Nee”te zeggen. Hou het luchtig door zaken te noemen als ‘Wanneer iemand in een winkel voordringt’, ‘Wanneer je gevraagd wordt om ergens mee naar toe te gaan maar je hebt eigenlijk geen zin’, ‘Iemand vraagt je te helpen maar je hebt al met iemand anders afgesproken’. ‘Iemand wil dat je iets doet wat je niet wil maar diegene is belangrijk voor jou’. Eventuele vragen:
Welke situaties zijn voor meer leerlingen/studenten herkenbaar?
Wat kun je doen/zeggen in zo’n situatie?
Stel: iemand zegt ‘Nee’ maar niet zo heel erg overtuigend. Bedoelt diegene dan ‘Ja’? Hoe ga je hiermee om?
Maak ruimte in het lokaal
Leerlingen/studenten gaan in twee rijen tegenover elkaar staan, waarbij ze zelf kiezen tegenover wie ze gaan staan
Om de beurt zeggen leerlingen/studenten uit een rij duidelijk en overtuigd ‘Nee’ tegen degene aan de overkant.
Ze moeten dat doen op verschillende manieren:
Fluisterend
Twijfelend
Vragend
Heel stellig
Kwaad
Woedend
Heel hard
Niet hard maar wel heel duidelijk
Bespreken de dingen die helpend is om overtuigend te klinken (stevig rechtop staan, oogcontact, rust en duidelijkheid)
Dan zetten leerlingen/studenten in tweetallen een stapje naar voren en zeggen om de beurt ‘nee’ op zo’n manier dat iedereen dit gelooft.
Wie van de twee is het meest overtuigend en waarom?
Nu gaan drie leerlingen/studenten die in de ene rij achteraan staan vooraan staan: nu heeft iedereen iemand tegenover zich waarvoor die níet zelf heeft gekozen. Het ‘nee-zeggen’ kan daardoor veel moeilijker zijn.
Oefening herhalen
Nabespreken
Laat leerlingen/studenten het werkblad inleveren: het bevat info die wellicht in een een-op-een gesprek besproken kan worden
Het blijft belangrijk om te investeren in groepsbindende activiteiten: kennismakingsspellen, werkvormen die een positieve sfeer in de groep bestendigen. Een mooie manier daarvoor is werken met ‘complimentenmemory’. De kaarten met positieve eigenschappen en vaardigheden kunnen gekoppeld worden aan de verschillende groepsrollen. Leerlingen kunnen dan eerst een aantal kaartjes uit het spel kiezen waarvan ze denken dat het bij hen past en daarna kijken in hoeverre dat strookt met de groepsrol die ze zichzelf hebben toebedeeld. Ook hierover kun je als mentor later in gesprek.
“Ik wil niet roddelen maar ik dacht dat je dit moest weten…” en: “Oh, ha,ha, nu zijn we wel aan het roddelen maar ik heb gehoord dat…” of “Je hebt het niet van mij maar wist je dat…”. Overal wordt weleens geroddeld en de ene keer is het misschien onschuldiger dan een andere keer. Toch kunnen de gevolgen van roddelen heel schadelijk zijn. In een klas kan geroddel zorgen voor een onveilig sociaal klimaat. Soms is het ‘meidenvenijn’ maar ook jongens roddelen. Leerlingen/studenten zijn zich niet altijd bewust van het effect dat het doorvertellen van roddels kan hebben. Met deze werkvorm kunnen leerlingen/studenten aan het denken gezet worden en wellicht voorzichtiger worden in het verspreiden van roddels.
Doel
Pestpreventie
Bevorderen positief groepsgevoel
Bewust worden van de invloed die je kunt uitoefenen
Door het hele jaar heen is het van belang om de dynamiek in een groep positief te beïnvloeden. Om de sfeer positief te beïnvloeden, om de onderlinge band te versterken en een gevoel van saamhorigheid te creëren zijn kennismakingsactiviteiten nuttig en nodig. KlassenKlets bestaat uit kaartjes met vragen die je op verschillende manieren in de klas kunt gebruiken. Het is ook in te zetten als een bordspel. Hoe dat werkt en meer info zie:
Met het stellingen-pakket ‘GroepsGedoe’ leren leerlingen/studenten elkaar beter kennen en leren ze vooral hoe ze zelf invoed kunnen hebben op de dynamiek in de groep.
Werkvormen om aan de sociale veiligheid in groepen werken:
Het blijft belangrijk om te investeren in groepsbindende activiteiten: kennismakingsspellen, werkvormen die een positieve sfeer in de groep bestendigen. Een mooie manier daarvoor is werken met ‘complimentenmemory’. De kaarten met positieve eigenschappen en vaardigheden kunnen gekoppeld worden aan de verschillende groepsrollen. Leerlingen/studenten kunnen dan eerst een aantal kaartjes uit het spel kiezen waarvan ze denken dat het bij hen past en daarna kijken in hoeverre dat strookt met de groepsrol die ze zichzelf hebben toebedeeld. Ook hierover kun je als mentor later in gesprek.
Het geven van positieve feedback en complimenten door leerlingen/studenten aan elkaar versterkt relaties en kan zorgen voor een goede sfeer in de klas. Het bevordert de onderlinge betrokkenheid. Het beïnvloedt de groepsdynamiek op een positieve manier. Maar hoe geef je nu precies complimenten en hoe ontvang je ze. Met behulp van het werkblad gaan leerlingen/studenten eerst individueel en daarna in een klein groepje nadenken over complimenten geven en ontvangen. Daarna volgt een klassikale nabespreking.
Doelen
Elkaar beter leren kennen
Het leren geven en ontvangen van complimenten
Bewust worden van eigen manier van omgaan met complimenten
Aandacht richten op positieve eigenschappen van klasgenoten
Anderen helpen kwaliteiten te (h)erkennen
Inzicht krijgen in eigen en andermans kwaliteiten
Inzicht krijgen in het beeld dat leerlingen/studenten hebben over klasgenoten
Samenwerkingsvaardigheden bevorderen
Versterken van onderlinge betrokkenheid
Creëren van een veilige gezellige sfeer
Bevorderen positief groepsgevoel
Voor wie
Bovenbouw PO
VO
MBO
Werkwijze
Print voor alle leerlingen/studenten een werblad uit KLIK HIER
Verdeel de klas in drietallen.
Leerlingen/studenten vullen eerst in stilte het eerste gedeelte van de werkblad in.
In drietallen bespreken wat iedereen in het groepje heeft ingevuld
Individueel het tweede gedeelte invullen
Laat leerlingen/studenten het formulier inleveren: de informatie kan een aanleiding zijn om er in een individueel (begeleidings)gesprek op terug te komen.
Bespreek de bevindingen klassikaal na:
Niet voor iedereen is het gemakkelijk om complimenten te ontvangen. Een enkeling vindt het moeilijk om een compliment in ontvangst te nemen. Iemand die een compliment krijgt staat even in het middelpunt van de belangstelling. Niet iedereen vindt dat fijn. Mensen kunnen het moeilijk vinden om zich een houding te geven wanneer ze een compliment krijgen. Zo wordt een compliment wel eens weggelachen of voelt iemand zich verplicht om een complimentje terug te geven. In de nabespreking kunnen verder de volgende aandachtspunten meegenomen worden.
Tips om een compliment op een goede manier te geven:
Doe het persoonlijk
Gebruik de ik-vorm
Maak het specifiek
Maak het zo concreet mogelijk
Licht eventueel je compliment toe met een voorbeeld
Tips om een compliment op een goede manier te ontvangen:
Maak oogcontact
Bedank de ander
Twijfel niet aan de goede bedoeling
Geniet van het moment
Verder lezen
Effectief leren complimenteren, Coert Visser KLIK HIER
Welk effect hebben complimenten van de leerkracht op het zelfvertrouwen van leerlingen in de bovenbouw van de basisschool? Wij-leren KLIK HIER
Feedback om leren zichtbaar te maken. John Hattie & Shirley Clarke KLIK HIER
De groepsdynamiek positief beïnvloeden? Dat kan met ‘Complimentenmemory’
Lessen die verstoord worden, leerlingen die door elkaar praten, de sfeer die verziekt wordt door ruzietjes: het komt regelmatig voor. Is dat een teken van gebrek aan respect? Tijd om hierover het gesprek aan te gaan in de groep.
Mensen respecteren betekent: Je aanvaardt en waardeert de ander volledig, ongeacht zijn culturele identiteit, gedachtegoed en overtuigingen, afkomst of religie. Je accepteert iemands normen en waarden, behoeften en gevoelens en overschrijdt niet de redelijke grenzen die hij of zij stelt.
Erg belangrijk is het besef dat je respect krijgt door het te geven, niet door het te eisen. Te vaak vloeit (schijn)respect voort uit plichtsgevoel, het proberen te voorkomen van straf, opzien tegen de plek in de hiërarchie, de status en macht die iemand heeft. In al deze gevallen komt het niet van binnenuit.
Respect betekent aanzien, eerbied of waardering, die men heeft voor (of ontvangt van) iemand of iets vanwege zijn kwaliteiten, prestaties of vaardigheden. Het woord betekent oorspronkelijk omzien naar, en vandaar rekening houden met.
“Gebrek aan respect kan, hoewel niet zo agressief, net zo kwetsend zijn als een belediging. ” zegt de Amerikaanse arbeidssocioloog Richard Sennett in zijn boek ‘Respect in een tijd van sociale ongelijkheid’: De ander wordt weliswaar niet beledigd maar krijgt ook geen erkenning. Hij of zij wordt niet gezien als een volwaardig mens die ertoe doet.
“Respect!” roepen jongeren naar elkaar bij wijze van begroeting of als compliment. Respect is juist in de jongerencultuur erg belangrijk. Maar of ze dat ook vertalen naar gedrag in de klas is maar de vraag. Een werkvorm om het gesprek aan te gaan.
Doel
Bespreekbaar maken van het thema respect
Informatie overbrengen
Bewustwording van eigen aannames
Elkaar beter leren kennen
Bewustwording (groeps)gedrag
Effecten zien van groepsgedrag
Leren van elkaars inzichten
Verschillen (h)erkennen in elkaars visie
Voor wie
Bovenbouw PO VO MBO
Werkwijze 1:
Print voor elk groepje de stellingen uit. KLIK HIER
Print voor iedere leerling/student een werkblad uit KLIK HIER
Verdeel de klas in kleine groepjes van drie of vier leerlingen/studenten, ieder groepje krijgt de blaadjes met stellingen en iedere leerling/student een werkblad
Leerlingen/studenten knippen de kaartjes uit.
Dan lezen ze de stellingen door en vullen het werkblad in
Leerlingen/studenten bespreken de antwoorden die ze gegeven hebben in hun groepje.
Bespreek klassikaal na
Wat valt op?
Zijn er grote verschillen tussen de groepen?
Waar zijn de groepsleden het over eens?
Selecteer de vijf stellingen waar de meeste leerlingen/studenten blijkbaar achter staan.
Kies vervolgens de vijf stellingen waarvoor het minst draagvlak is.
Wie is er, na anderen gehoord te hebben, van gedachten veranderd?
Zijn er afspraken te maken met de opbrengsten van deze les?
Laat leerlingen/studenten het werkblad inleveren: het kan een thema vormen tijdens een individueel (mentor)gesprek. Ook kun je na bv een half jaar de leerlingen het werkblad terug geven en laten kijken of ze van gedachten zijn veranderd.
Werkwijze 2:
Download de PowerPointpresentatie met de stellingen KLIK HIER
Geef alle leerlingen/studenten een rood en een groen kaartje.
De begeleider leest de stellingen een voor een voor en de leerlingen/studenten geven aan of ze het ermee eens zijn (door het opsteken van een groen kaartje) of dat ze het er niet mee eens zijn (rood kaartje).
Na iedere stelling kunnen een aantal argumenten voor of tegen de stelling worden uitgewisseld.
De begeleider leidt de discussie.
Meer informatie en bronnen:
Jong, J. (2007). Kapot moeilijk. Amsterdam: Amsterdam University Press.
Sennett, R. (2003). Respect In Een Tijd Van Sociale Ongelijkheid. Amsterdam: Byblos.
Steenhuis, P. H. (2013, april 18). Wat is dat, respect? Trouw.
Nieuw: KlassenKlets
Door het hele jaar heen is het van belang om de dynamiek in een groep positief te beïnvloeden. Om de sfeer positief te beïnvloeden, om de onderlinge band te versterken en een gevoel van saamhorigheid te creëren zijn kennismakingsactiviteiten nuttig en nodig. KlassenKlets bestaat uit kaartjes met vragen die je op verschillende manieren in de klas kunt gebruiken. Het is ook in te zetten als een bordspel. Hoe dat werkt en meer info zie:
Huiswerk maken gaat bij de start van het schooljaar goed maar dan komt er vaak de klad in. Het opgeven van huiswerk heeft voordelen en nadelen. Wat is de zin of onzin van huiswerk? Dit keer een werkvorm om het met een klas te hebben over huiswerk maken. Door het spelen van de bingo krijgen leerlingen/studenten zicht op hoe klasgenoten tegen huiswerk maken aankijken. Ook krijg jij als docent/mentor zicht op hoe leerlingen/studenten denken over huiswerk en hoe ze ermee omgaan. Hierdoor kun je met leerlingen/studenten in gesprek gaan over de zin en onzin van huiswerk en mogelijk tot nieuwe/andere afspraken komen.
Belangrijk om niet alleen de bingo te spelen maar juist na iedere stelling te vragen aan leerlingen/studenten waarom ze het eens of oneens zijn met de stelling. Of waarom juist deze stelling bij hun manier van ‘huiswerken’ past. Omdat leerlingen/studenten stellingen op hun bingokaart doorstrepen of markeren kun je wanneer je de kaarten ingeleverd worden zien wat leerlingen/studentenvinden van huiswerk. Tijdens een (mentor)gesprek zou je daar op terug kunnen komen.
Ook interessant is om deze bingo een keer met het team te spelen. Het woordje ‘ik’ moet dan gelezen worden als ‘mijn leerlingen/studenten’. Hierop zou een gesprek kunnen plaats vinden over de zin of onzin van huiswerk. Wellicht ook een manier om huiswerk tijdens een ouderavond bespreekbaar te maken.
Doel:
Op een speelse manier huiswerkperikelen bespreekbaar maken
Elkaar beter leren kennen
Bewust worden van de manier waarop leerlingen/studenten met huiswerk omgaan
Zien dat anderen een andere keuze maken
Nadenken over de zin en onzin van huiswerk.
Voor wie
Bovenbouw PO
VO
Mbo
Werkwijze:
Print de bingokaartbladen en knip of snijd ze over de helft (of laat leerlingen/studenten dit doen). Er zijn 46 verschillende bingokaarten gemaakt. Print uit wat je nodig hebt om leerlingen 1 of 2 kaarten te geven. Printbare versie KLIK HIER
Print ook de lijst met stellingen die op de kaarten staan uit: KLIK HIER
Geef iedere leerling/student een (of twee) bingokaart(en)
Laat leerlingen/studenten hun naam op het bingoblaadje zetten en leg uit dat het de bedoeling is dat ze de kaarten weer inleveren.
Lees de stellingen een voor een voor.
Laat de leerlingen/studenten een hand opsteken als ze het er niet mee eens zijn of omdat het niet bij ze past. Ze zetten dan een kruis door de stelling.
Vervolgens vraag je leerlingen/studenten hun hand op te steken wanneer ze het er wel mee eens zijn of wanneer de stelling op hen van toepassing is. Ze highlighten dan de stelling met een markeerstift
Vraag na iedere stelling een paar leerlingen/studenten waarom ze de stelling afwijzen of omarmen.
De eerste leerling/student die een ‘volle kaart’ heeft roept bingo en krijgt een prijsje (huiswerkvrij?)
Speel door tot alle kaarten gevuld zijn. Je kunt ook een tweede of derde prijs verzinnen.
Bij een valse bingo volgt een sanctie (liedje zingen?)
Laat leerlingen/studenten de kaarten inleveren. Bij een mentor gesprek kun je hierop eventueel terugkomen
Werkvormen om de saamhorigheid in een groep te versterken:
Soms ‘rommelt’ het in de groep. Het lijkt of de sfeer helemaal verstoord is. Er gebeurt van alles dat de groepsdynamiek op scherp stelt. Het is belangrijk om te blijven investeren in groepsbindende activiteiten: kennismakingsspellen, werkvormen die een positieve sfeer in de groep bestendigen. Een mooie manier daarvoor is werken met ‘complimentenmemory’.
Ook met het stellingen-pakket ‘GroepsGedoe’ leren leerlingen elkaar beter kennen en leren ze vooral hoe ze zelf invoed kunnen hebben op de dynamiek in de groep.
In de eerste periode van het schooljaar worden de normen bepaald in de groep en humor kan daarbij helpen. Toch is het ook glad ijs: want wanneer gaat een grapje te ver. Wanneer wordt lachen uitlachen. De grenzen zijn vaak diffuus. ‘Wanneer is een grapje grappig?’ is een vraag die haast niet te beantwoorden is. Wanneer is iets grappig en wanneer grensoverschrijdend? Een grapje in de ene context kan prima zijn terwijl in een andere context dezelfde grap echt niet kan.
Humor en grappen stellen een toehoorder vaak ook voor een dilemma. Als je niet lacht zul je de grap wel niet snappen of een ‘zeikerd’ zijn of iemand zonder gevoel voor humor. Door te lachen om een grap help je om de norm in een groep te bepalen. Door te lachen accepteer je een grens. Een grap kan ook bedoeld zijn om een spiegel voor te houden en daardoor kunnen mensen aan het denken gezet worden over de (uitvergrote) werkelijkheid.
Soms is het heel duidelijk: er wordt een grap gemaakt ten koste van een ander. Wanneer dat herhaaldelijk gebeurt en de ‘grappenmaker’ niet wordt terug gefloten kan dit ontaarden is pestgedrag wat schadelijk is niet alleen voor het slachtoffer maar voor de hele groep.
Daarom is het goed om dit thema in de klas met elkaar te bespreken. Lees vooraf de stellingen goed door en kies die stellingen die passen bij jouw groep.
Doel
Bewust-worden van gevolgen van schijnbaar onschuldige grapjes
Grenzen van humor verkennen
Leerlingen/studenten laten nadenken over hoe te handelen wanneer grenzen overschreden worden
Maak voor iedere leerling een groen en een rood kaartje.
Laat vervolgens de door jou uitgekozen stellingen van de PowerPoint zien.
Leerlingen/studenten geven hun mening over de stelling door een van beide kaartjes omhoog houden. Groen als ze het eens zijn met de stelling en rood wanneer ze er tegen zijn.
Geef verschillende leerlingen/studenten de beurt om argumenten voor of tegen de stelling te geven.
Kijk na het bespreken van de stelling of er leerlingen/studenten zijn die van gedachten zijn veranderd.
Verder lezen:
Op de site ‘De Week tegen pesten’ van de Stichting School en Veiligheid vind je bij meer informatie, literatuur en werkvormen.
Caspar Hulshof schreef een lezenswaardig artikel over het gebruik van humor in de klas. Zie: ‘Humor in de klas’
Met het stellingen-pakket ‘GroepsGedoe’ leren leerlingen/studenten elkaar beter kennen en leren ze vooral hoe ze zelf invoed kunnen hebben op de dynamiek in de groep.
Veel leerlingen/studenten vinden de start van het nieuwe schooljaar spannend. Leerlingen/studenten hebben elkaar vaak de hele lange zomervakantie niet gezien en kunnen onzeker zijn. Zeker wanneer ze in een nieuwe groep starten of beginnen in de brugklas of een nieuwe school. Veel kennismakingsspelletjes helpen om ervoor te zorgen dat leerlingen/studenten zich prettig gaan voelen in de groep. In een klein groepje een ‘happertje’ maken is een leuke activiteit waarbij ze elkaar helpen bij het vouwen en daarna met het happertje met elkaar in gesprek gaan. Over wat ze willen, hopen en verwachten bij voorbeeld. Mijn ervaring is dat leerlingen/studenten in de pauze vaak doorgaan met het anderen bevragen met behulp van het Happertje.
De vragen/zinnen die aangevuld moeten worden, die op het Happertje staan, zijn:
Een nieuwe klas is leuk want…
Als ik iets niet weet vraag ik het aan…
De fijnste plek op school is…
Het leukste schoolvak is…
Wat ik dit schooljaar zeker ga doen is….
Ik hoop vooral dat.…
Ik ben dol op…
Wat je over mij moet weten is…
Ik kreeg vragen of ik ook een versie kon maken voor gebruik in de Franse les . Deze versie vind je HIER. Er is ook een variant in het Engels klik daarvoor HIER.
Ook collega’s kunnen elkaar beter leren kennen met een happertje. Die versie vind je HIER.
Doel
Creëren van een veilige gezellige sfeer
Bevorderen positief groepsgevoel
(opnieuw) kennismaken
Delen van verwachtingen
Delen van persoonlijke zaken
Op een positieve vooruitkijken naar het nieuwe schooljaar
Voor wie
Bovenbouw PO
VO
Mbo
Hbo
Werkwijze
Verdeel de groep in tweetallen of kleine groepjes
Print voor alle leerlingen/studenten het werkblad uit: KLIK HIER
Laat leerlingen/studenten het Happertje uitknippen en vouwen.
Sommige leerlingen/studenten kennen dit al en kunnen anderen helpen
Leerlingen/studenten gaan vervolgens elkaar bevragen en in gesprek over die vragen
Bespreek klassikaal de opbrengsten na.
BRON Het ‘Happertje’ kende ik uit mijn jeugd. Deze werkvorm heb ik hierop gebaseerd en vorm gegeven zodat het paste bij mijn praktijksituatie. Ik heb naar de oorspronkelijke bron gezocht maar niet gevonden.
Vaste gewoonten, rituelen helpen het groepsgevoel te versterken en vast te houden. Bovendien draagt het bij aan een diep menselijk verlangen om deel uit te maken van een groter geheel (Regouin, 2007). Vaste gewoonten en rituelen kunnen er ook voor zorgen dat afscheid nemen goed verloopt. Wanneer een groep ophoudt te bestaan kan dat zorgen voor gevoelens van verlies en onzekerheid. Een docent kan samen met leerlingen/studenten ‘rituelen’ bedenken om het proces te ondersteunen zonder dat er anomie ontstaat en een vervelende sfeer. Zie ook Nivoz Het Kind (Reijnen, 2018)
De afspraken die in de groep gemaakt zijn moeten ook het laatste stukje van het schooljaar nageleefd worden om onrust te beperken. Ook is het extra belangrijk om de groep een positieve boost te geven. Blijf daarbij de focus leggen op wat wel goed gaat. Zorg samen met de groep dat het schooljaar met z’n allen positief afgesloten kan worden zodat iedereen met een goed gevoel de zomervakantie in kan gaan. En zodat leerlingen/studenten met vertrouwen uitkijken naar het komende schooljaar.
Een mooie manier hiervoor is het uitdelen en ontvangen van complimenten.
Doel
Leren complimenteren
(H)erkennen van eigenschappen
Inzicht krijgen in eigen en andermans kwaliteiten
Leren delen van kwaliteiten met de groep
Anderen helpen kwaliteiten te (h)erkennen
Creëren van een veilige gezellige sfeer
Bevorderen positief groepsgevoel
Voor wie
Bovenbouw PO (basisschool)
VO (voortgezet onderwijs)
Mbo
Werkwijze:
Leg ter inspiratie veel kaarten met vaardigheden en positieve eigenschappen op aan elkaar geschoven tafels in het midden van de ruimte. Je kunt deze zelf maken of de kaarten uit het complimentenspel gebruiken. Voor meer info KLIK HIER.
Zet de leerlingen/studenten in een grote kring hier omheen.
Bespreek:
Hoe geef je een compliment op een goede manier?
Wat maakt of een compliment ook goed ‘aankomt’?
Hoe neem je een compliment in ontvangst?
Geef iedereen twee post-its of liever nog etiketjes (die plakken beter)
Leerlingen/studenten schrijven een echt gemeend compliment op in de vorm van een positieve eigenschap of vaardigheid voor degenen naast wie ze zitten. Daarna plakken ze dit compliment op de rug van elke ‘buur’.
Dan gaan leerlingen/studenten rondlopen en bekijken de complimenten van anderen.
Ze geven hier (positief) commentaar op zonder te verklappen wat er op het etiketje staat. Ze vertellen of ze het herkennen en of het ene compliment beter past dan het andere enz.
Na een tijdje gaat iedereen weer zitten en mogen ze hun etiketjes bekijken.
Bespreek klassikaal wat hoe leerlingen/studenten dit ervaren hebben.
Je kunt ook het werkblad gebruiken en daarna met leerlingen/studenten de vragen te bespreken. Voor het downloaden van het werkblad KLIK HIER
Verder lezen
Effectief leren complimenteren, Coert Visser KLIK HIER
Welk effect hebben complimenten van de leerkracht op het zelfvertrouwen van leerlingen in de bovenbouw van de basisschool? Wij-leren KLIK HIER
Feedback om leren zichtbaar te maken. John Hattie & Shirley Clarke KLIK HIER
Goed voorbereiden op de Gouden Weken na de vakantie?
Werken aan een sociaal veilige groep kan met GroepsGedoe 2.0. Een pakket met 74 verschillende stevige kaarten op A5-formaat met daarop stellingen die jongeren aan het denken zetten over hoe ze met elkaar pestgedrag kunnen voorkomen.
