Iedere docent weet hoe belangrijk groepsvorming is. In een positieve groep zullen leerlingen/studenten beter leren en elkaar steunen en helpen en respectvol met elkaar en met jou als docent omgaan. Een groep moet daarin begeleid worden. en de regie daarin ligt bij de docent. Naast regels en duidelijke afspraken is het belangrijk om werkvormen in te zetten die de focus leggen op positiviteit.
Hexagoon

De eerste weken van het schooljaar zijn een belangrijke periode omdat hier de basis wordt gelegd voor hoe de groepsdynamische processen zullen verlopen. De nadruk leggen op dat wat goed gaat en fijn is in de groep, is een goede manier om de dynamiek in de groep positief te beïnvloeden.
Dit keer een werkvorm uit het ‘Hexagoon denken’. Een werkvorm waarbij op een laagdrempelige, ontspannen manier leerlingen/studenten gaan nadenken over wat ze kunnen doen om de sfeer in de groep goed te houden.
Vragen of stellingen worden uitgedeeld op een zeshoekig blaadje. Aan ieder van de zes kanten kan een associatie, een verbinding gelegd worden. Vanuit die verbindingen ontstaan weer nieuwe inzichten en aansluitingen. Een creatieve manier om gezamenlijk op nieuwe ideeën en denkwijzen te komen. Het thema van deze Hexagoon is “een fijne groep”.
Doel
- Bevorderen positief groepsgevoel
- Op een positieve vooruitkijken naar de komende periode
- Bewust maken van wat goed gaat
- Reflecteren op eigen proces
- Doelen stellen voor komende periode
Voor wie
- Bovenbouw PO
- VO
- Mbo
Werkwijze
- Bekijk de verschillende hexagonen op het docentwerkblad en kies de zeshoeken die je in de klas wil gaan gebruiken. Het aantal zeshoeken dat je kiest bepaalt het aantal groepjes dat je gaat maken.

- Verdeel de klas in groepjes.
- Print voor alle groepjes het werkblad Hexagoon leerlingen uit KLIK HIER en voor jezelf het werkblad Hexagoon Docenten uit KLIK HIER.
- Geef ieder groepje het werkblad Hexagoon.
- Knip zelf de hexagonen uit het docenten werkblad uit en geef ieder groepje een zeshoekje met een tekst waarover ze moeten nadenken.
- Laat leerlingen/studenten de zeshoekjes uitknippen.
- Leerlingen/studenten gaan nu zelf op de lege zeshoekjes een tekst schrijven die bij de uitgedeelde tekst past. Als iedereen klaar is worden de zeshoekjes om de hexagon met de tekst gelegd.
- Nu gaat iedereen opnieuw nadenken en op een leeg zeshoekje opschrijven wat bij de hexagon past maar ook bij de zeshoekjes die anderen uit het groepje hebben ingevuld.
- Ze herhalen dit tot alle zeshoekjes gebruikt zijn.
- Geef ieder groepje een leeg vel laat ze hierop de zeshoeken zo plakken dat alle teksten mooi bij elkaar passen. Laat ze hun namen erboven schrijven.
- Hang de werkstukken op in de klas, laat iedereen dit bekijken en voer vervolgens een klassengesprek. Vragen die je hierbij zou kunnen stellen zijn:
- Welk hexagoon spreekt je het meeste aan en waarom?
- Welke waarden/normen vinden we blijkbaar als groep belangrijk?
- Wat kunnen we vandaag al doen om te behouden wat we hebben opgeschreven?
- Wie of wat kan daarbij helpen?
Tip
Geen zin of tijd om de driehoekjes uit te knippen via : https://voordeklas.com/product/hexagonal-thinking/ zijn er herbruikbare zeshoekjes te koop.
Verder lezen:
“De Hexagon als instrument voor formatief handelen” Albert van der Koop: KLIK HIER
Extra werkvorm om het groepsgevoel te versterken:
Het blijft belangrijk om te investeren in groepsbindende activiteiten: kennismakingsspellen, werkvormen die een positieve sfeer in de groep bestendigen. Een mooie manier daarvoor is werken met ‘complimentenmemory’. De kaarten met positieve eigenschappen en vaardigheden kunnen gekoppeld worden aan de verschillende groepsrollen.
Leerlingen/studenten kunnen dan eerst een aantal kaartjes uit het spel kiezen waarvan ze denken dat het bij hen past en daarna kijken in hoeverre dat strookt met de groepsrol die ze zichzelf hebben toebedeeld. Ook hierover kun je als mentor later in gesprek.

Gedoe in groepen vóór zijn ?
Om gedoe in groepen vóór te zijn. Om te voorkomen dat pestgedrag ontstaat kun je met behulp van GroepsGedoe 2.0 het gesprek aangaan op een laagdrempelige manier. Het spel bevat een handleiding met meerdere actieve en activerende werkvormen.

Grip op de groep krijgen? Volg met je team een workshop
Samenwerken
Samenwerking overstijgt het individuele, maar tegelijkertijd neemt iedereen in de samenwerking zichzelf mee.
Het gezamenlijk resultaat staat bij samenwerken voorop. Beslissingen worden gezamenlijk genomen er wordt naar ieders bijdrage geluisterd. Er is respect voor de kwaliteiten van de ander maar voor ook eigen kracht.
Samenwerkingsvaardigheden zijn: actief luisteren, goed omgaan met feedback, afspraken nakomen, evenwichtige werkverdeling maken, op een assertieve manier opkomen voor jezelf, werksfeer bewaken en verantwoordelijkheid nemen voor je eigen en andermans bijdragen. Vaardigheden die je kunt oefenen door actieve en activerende werkvormen in te zetten.
Persoonsvorming
Persoonsvorming vindt gepland én ook ongepland plaats, overal en op elk moment. Binnen en buiten de school. Leerlingen/studenten leren hoe ze zich verhouden tot anderen. Vrijheid en verantwoordelijkheid spelen daarbij voortdurend een rol.
Jongeren leren de wereld kennen en moeten hun plaats daarin vinden. Ze ontdekken nieuwe aspecten over zichzelf. Ze ontwikkelen zelfkennis. Ze zijn op zoek naar een eigen identiteit. De docent is rolmodel maar ook medeleerlingen/medestudenten zijn belangrijke peers waaraan gespiegeld wordt. Erbij horen, zich geaccepteerd weten is voor jongeren erg belangrijk. Als docent/mentor kun je richting geven aan het proces van persoonsvorming door werkvormen in te zetten.
Communicatie
Vrijwel ieder conflict is terug te voeren op een communicatie-probleem. Om tot een fijne, veilige en positieve groep te komen is een goede manier van communiceren van cruciaal belang. Hoe studenten/leerlingen met elkaar omgaan, een veilig sociaal klimaat: het hangt allemaal samen met de wijze van communiceren in de groep.
Leerlingen/studenten zijn zich niet altijd bewust van hun communicatie en hun lichaamstaal. Goed om regelmatig door het hele jaar te werken aan de communicatievaardigheden.
Kennismaken
De tijd en energie die je de eerste weken besteedt aan kennismaken en aan werkvormen die positieve groepsvorming bevorderen verdien je in de loop van het jaar dubbel en dwars terug. Een groep die niet goed functioneert zal niet of moeilijker tot leren komen. Wanneer je regelmatig een les stil moet leggen omdat er gedoe is in de groep kost dat niet alleen tijd maar vooral veel negatieve energie.
Aan het begin van het schooljaar zijn kennismakingsspellen cruciaal om van een klas een positieve groep te maken. Maar ook door het jaar heen blijven deze werkvormen belangrijk om elkaar beter of op een andere manier te leren kennen.
Collega’s
Het is belangrijk om aandacht te hebben voor het welbevinden van het team en de directe collega’s. Een aantal werkvormen die hier aandacht voor hebben maar ook werkvormen over de zin en onzin van huiswerkmaken, over de kracht van de conciërge binnen de school, over de vrijheid van meningsuiting. Over manipulatie met complimenten, over leerling- en studentenwelzijn.
Ook de planning van werkvormen door het jaar heen is belangrijk. Zie daarvoor de werkplannen voor de Gouden Weken, de Zoilveren Weken en de Bronzen Weken.
Thema’s-actualiteit
Soms gebeurt er iets verschrikkelijks in de wereld. Soms is er een vechtpartij geweest itijdens de pauze. Soms is er in de (sociale) media ineens aandacht voor (seksuele) intimidatie. Dingen die ongepland de klas inkomen en waarbij je steeds opnieuw de afweging moet maken of je er ‘iets’ mee moet of wil doen, of je er aandachtvoor moet hebben.
Maar ook zijn er terugkerende thema’s, feestdagen of dagen waaraan je op een of andere manier als school aandacht voor wil hebben, de dag van de conciërge, feestdagen rond de jaarwisseling, vuurwerk, vapen, valentijnsdag, paarse vrijdag enzovoort.
Dilemma’s zetten leerlingen op een laagdrempelige manier aan het denken over gedrag, keuzes en verantwoordelijkheid. Door deze werkvorm worden jongeren zich bewust van wat zij samen kunnen doen om een veilig sociaal klimaat te creëren.
Reflecteren op stage-ervaringen helpt studenten om stil te staan bij wat zij meemaken, welke belemmeringen zij ervaren en welke factoren juist helpend zijn. Met deze werkvorm worden ze zich bewust van wat ze nodig hebben.
De manosfeer zorgt soms voor probleemgedrag. Deel informatie over de invloed van manosfeer-influencers en de toxische kant ervan. Niet polariserende werkvorm. Bonus: werkblad en PowerPoint
Studenten ontwikkelen vaardigheden tijdens de stage. Ervaring opdoen alleen is niet genoeg. Pas bij bewust reflecteren op die ervaringen, ontstaat er diepgaand leren.
Stagelopen helpt studenten bij het vormen van een realistisch beroepsbeeld. Welke vaardigheden hebben ze straks nodig? Belangrijk om goed na te praten.
Jongeren zien dagelijks nieuws over geweld, vluchtelingen en internationale spanningen. Dit kan gevoelens van machteloosheid oproepen. Er over praten helpt.
Gebruik van mobiele telefoons is voortaan verboden in het VO. Ook in het Mbo worden telefoons vaak geweerd. Hoe wordt dit ervaren?
Twee verschillende kaartjes die leerlingen/studenten aan hun toekomstige zelf kunnen sturen. Een kaartje is vooral reflectief gericht het andere kaartje is gericht het op oplossingsgerichte wijze vooruitblikken
Vapen is net zo verslavend als het roken van sigaretten. Toch denken leerlingen/studenten niet snel dat het schadelijk is. Twee werkvormen met stellingen.
Huiswerk maken gaat bij de start van het schooljaar goed maar dan komt er vaak de klad in. Een huiswerk-bingo om zicht te krijgen op de zin/onzin van huiswerk
Verkering? Fix? Relatie? Leerlingen/studenten zijn (net als volwassenen trouwens) onzeker wanneer het om liefde en relaties gaat.
Met deze LOB werkvorm denken leerlingen/studenten na over welke vaardigheden en eigenschappen bij verschillende beroepen passen.
Twee werkvormen met stellingen om het praten over seksueel grensoverschrijdend gedrag gemakkelijker te maken.
Leerlingen/studenten gaan reflecteren en heel praktische doelen stellen voor zichzelf. Bonus: Kan ook gebruikt worden voor een specifiek vak.
Leerlingenstudenten gaan eerst kijken naar wat goed gaat binnen de klas, de sfeer in de groep duiden. Daarna maken leerlingen een persoonlijke evaluatie op een oplossingsgerichte wijze.
Op veel jongeren heeft vuurwerk afsteken een enorme aantrekkingskracht en ze zijn geneigd te experimenteren. Drie werkvormen met stellingen om in gesprek te gaan. Bonus: PowerPoint
Kan en mag iedereen zichzelf zijn in de groep? Paarse vrijdag is de dag van solidariteit. Werkvorm met stellingen om lhbtiqa+ bespreekbaar te maken. Bonus: PowerPointPresentatie.
Het is niet altijd gemakkelijk om (seksueel)grensoverschrijdend gedrag bespreekbaar te maken op school. Een van de manieren is het aan de hand van een verhaal te bespreken.
|
Omgaan met conflicten

Ruzietjes, korte lontjes, botsingen, gehakketak. “Ja maar mevrouw, hij begon!” en “Zal ik eens laten zien wat zij gepost heeft!” en “Niet eerlijk, ik krijg altijd de schuld” en voor je het weet is een klein meningsverschil een flinke ruzie geworden. Iedereen is moe aan het einde van het schooljaar maar toch moeten we nog flink wat weken met elkaar door. Een werkvorm om eens stil te staan bij conflicten. Op welke manieren kun je omgaan met conflicten? Hoe handel je zelf? Wat maakt dat je soms ‘ontploft’.
Doel
- Leren omgaan met conflicten
- Leerlingen leren verschillende manieren van omgaan met conflicten onderscheiden
- Leerlingen denken na over hun eigen manier van omgaan met conflicten
- Leerlingen onderzoeken hoe kort hun lontje is
- Leerlingen ontdekken hoe ze het moment van ‘ontploffen’ kunnen uitstellen of zelfs voorkomen
- Bevorderen positief groepsgevoel
Voor wie
- Bovenbouw basisschool (PO)
- Voortgezet onderwijs (VO)
- MBO
Werkwijze:
- Print voor alle leerlingen een werkblad uit: KLIK HIER
- Uitleg over de manieren van omgaan met conflicten eventueel a.d.h.v. een PowerPoint KLIK HIER
- Leerlingen vullen het werkblad in
- Leerlingen bespreken in tweetallen of kleine groepjes wat ze hebben ingevuld
- Laat leerlingen het werkblad inleveren: het levert wellicht een mooi aanknopingspunt op voor een individueel gesprek
- Centraal bespreken wat opvalt
Aanvullende werkvorm:
Voorbeelden vanuit de klas eventueel ‘uitspelen’ in kleine scenes
- Maak hiervoor ruimte in het lokaal en verdeel de groep in twee- of drietallen
- Vertel leerlingen dat in een theatervoorstelling eindeloos geoefend wordt. Dus als het resultaat minder geslaagd is dan leerlingen vooraf hoopten, ligt het vooral daaraan.
- Geef leerlingen niet te lang de tijd om te bedenken en te repeteren: tussen de vijf of tien minuten is voldoende. Dit maakt de presentatie achteraf ‘veiliger’.
- Instructie groepjes:
- Kies een van de voorbeelden die je gehoord hebt of bedenk een nieuw voorbeeld
- Bedenk op basis hiervan een scene op een manier waarop er niet goede manier gereageerd wordt. Bedenk ook met elkaar hoe de scene verloopt als er wel op een goede manier gereageerd wordt.
- De scene moet dus twee keer gespeeld worden
- Fysiek vechten mag niet
- Zorg ervoor dat jullie scene duidelijk begin, midden en een einde heeft.
- Aan elkaar presenteren en nabespreken.
- Vragen voor de nabespreking :
- Wat heeft dit groepje goed gedaan?
- Welke manier van omgaan met conflicten waren het duidelijkst te herkennen?
- Hoe deze situatie anders/beter kunnen verlopen?
- Wie had daarbij de belangrijkste rol?
- Evalueer met de groep de les
Verder lezen:
www. stichtingschoolenveiligheid/conflicten
HBO kennisbank
Herstelrecht Jan Ruigrok
Rosenberg, M.B. (2011) Geweldloze Communicatie. Lemniscaat.
Nieuw Kennismakingsspel: KlassenKlets

Door het hele jaar heen is het van belang om de dynamiek in een groep positief te beïnvloeden. Om de sfeer positief te beïnvloeden, om de onderlinge band te versterken en een gevoel van saamhorigheid te creëren zijn kennismakingsactiviteiten nuttig en nodig. KlassenKlets bestaat uit kaartjes met vragen die je op verschillende manieren in de klas kunt gebruiken. Het is ook in te zetten als een bordspel. Hoe dat werkt en meer info zie:
Het schooljaar positief beginnen met leerlingen?

Goed voorbereiden op de Gouden Weken na de vakantie?

Meer weten over groepsdynamiek en de eerste weken van het schooljaar? Ga met je team aan de slag tijdens een actieve, praktijkgerichte workshop:
Ik ben uniek

Een nieuwe groep, een nieuwe omgeving kan erg spannend zijn voor leerlingen/studenten. Aan het begin van het schooljaar zijn kennismakingsspellen cruciaal om van een klas een positieve groep te maken. Een groep waarin iedereen zich thuis voelt, zichzelf kan zijn en zich veilig voelt. Hoe beter klasgenoten elkaar kennen hoe makkelijker het wordt om een fijn pedagogisch en veilig klimaat te creëren. Met deze werkvorm ontdekken leerlingen/studenten dat ze welliswaar uniek zijn maar ook veel gemeen hebben met klasgenoten.
Doel
- Kennismaken met elkaar en de docent
- Aandacht richten op elkaar en op de groep
- Versterken onderlinge band
- Creëren van een veilige gezellige sfeer
- Persoonlijke zaken durven delen
Voor wie
- Bovenbouw PO
- VO
- Mbo
- HBO
Werkwijze
- Laat leerlingen/studenten in een grote kring zitten.
- Stel de groep allerlei algemene vragen zoals:
- Ben je thuis de jongste, oudste, middelste
- Heb je een huisdieren
- Doe je aan sport
- Speel je een instrument
- Wanneer het antwoord ja is moeten leerlingen/studenten gaan staan
- Vervolgens vraag je of leerlingen/studenten iets willen vragen aan de groep.
- Dan komt de stelling die iedere leerling moet aanvullen: “Ik ben uniek want…”
- Wanneer een leerling/student ‘niets’ weet zullen klasgenoten helpen: “Jij bent uniek want jij bent heel goed in…”
Bron:
Met dank aan creatieve duizendpoot Bregje van Goethem: docent, expert ondermijning in het onderwijs en sociale veiligheid.
Gedoe in groepen vóór zijn ?
Om gedoe in groepen vóór te zijn. Om te voorkomen dat pestgedrag ontstaat heeft Kieresoe twee spellen ontwikkeld:

Extra werkvorm om het groepsgevoel te versterken:
Het blijft belangrijk om te investeren in groepsbindende activiteiten: kennismakingsspellen, werkvormen die een positieve sfeer in de groep bestendigen. Een mooie manier daarvoor is werken met ‘complimentenmemory’. De kaarten met positieve eigenschappen en vaardigheden kunnen gekoppeld worden aan de verschillende groepsrollen.
Leerlingen/studenten kunnen dan eerst een aantal kaartjes uit het spel kiezen waarvan ze denken dat het bij hen past en daarna kijken in hoeverre dat strookt met de groepsrol die ze zichzelf hebben toebedeeld. Ook hierover kun je als mentor later in gesprek.
